Türkiye, AB gümrük bölgesinin dışındadır; bu yüzden Türkiye'de ithalat işi EORI numarası üzerine değil, Türk kayıtları üzerine kurulur. AB usullerine göre hazırlanmış bir kontrol listesiyle gelen kurucular çoğu zaman yanlış sırayla plan yapar: şirket dosyası, vergi kayıtları, gümrük kimliği ve ürün bazlı izinlerin her birinin kendi adımı, kendi belgesi ve kendi takvimi vardır.
Bu rehber, Türk gümrüğünden mal çekebilecek bir Türkiye şirketi kurmak isteyen yabancı kurucular ve ticaret şirketleri için yazıldı. Kuruluş rotasını, EORI'nin yerini alan kayıtları, gümrükte temsili ve sınırda ortaya çıkan vergileri ele alıyor. Bu içerik genel bilgidir, hukuki veya vergisel danışmanlık değildir; sözleşme imzalamadan veya ödeme yapmadan önce ürününüz için güncel mevzuatı doğrulayın.
Türkiye AB'nin EORI sistemini kullanıyor mu?
Hayır. EORI bir AB kimlik sistemidir ve Türkiye AB üyesi değildir. Türkiye'de ithalatçı, vergi numarası ve gümrük idaresinin elektronik sistemlerindeki kaydıyla tanımlanır; beyannameler bu altyapı üzerinden, uygulamada çoğunlukla vekâletnameyle yetkilendirilmiş bir gümrük müşaviri eliyle verilir.
EORI tedarik zincirinizde yine de karşınıza çıkabilir. Grubunuzun AB içinde ihracatçı veya ithalatçı olarak hareket eden bir AB şirketi varsa, o şirketin AB tarafında kendi EORI numarası olması gerekir. İki rolü planlamada birbirinden ayırın. AB–Türkiye Gümrük Birliği ve A.TR dolaşım belgeleri, serbest dolaşımdaki sanayi ürünlerinde vergi muamelesini etkiler; ancak Türkiye'deki kayıt ve beyan sürecinin yerine geçmez.
İthalat işi için hangi şirket türü uygun?
Kurucunun bizzat yöneteceği ithalat işlerinin çoğu limited şirketle başlar; ortaklık yapısı, yönetişim veya finansman planı gerektiriyorsa anonim şirket tercih edilir. 1 Ocak 2024'ten itibaren geçerli düzenlemeyle asgari sermaye limited şirkette 50.000 TL, anonim şirkette 250.000 TL'dir. Bunları yasal alt sınır olarak görün, çalışma bütçesi olarak değil: ithalat, ilk satıştan çok önce nakdi mala, gümrük vergilerine ve navluna bağlar.
Kuruluş, elektronik ticaret sicili sistemi MERSİS ve ilgili ticaret sicili müdürlüğü üzerinden yürür. Yurt dışında düzenlenen belgeler genellikle noter onayı ile apostil veya konsolosluk tasdiki, ardından yeminli tercüme gerektirir. Yabancı ortaklar ve müdürler, banka ve sicil adımları için potansiyel vergi numarası alır. Belge formalitelerine erken başlayın; gecikmenin en yaygın nedeni budur.
Ticaret sicilinden sonra hangi kayıtlar gelir?
Tescil tek başına şirketi ithalata hazır hale getirmez. Devamını tek bir sıra olarak planlayın:
- Vergi dairesi kaydı ve kayıtlı adres için vergi levhası.
- İmza sirküleri ve ortak belgeleriyle banka hesabının açılması.
- Faaliyet veya eşikler gerektiriyorsa e-fatura ve e-defter kaydı — ithalatçıların çoğu kapsama girer; ilk sevkiyattan önce mali müşavirinize danışın.
- İlk beyannameden önce şirketin ve yetkili imzaların gümrük idaresinin yükümlü kayıtlarına işlenmesi.
- Gümrük işlemlerini şirket içinde yürütmeyecekseniz lisanslı bir gümrük müşaviriyle temsil sözleşmesi.
Gümrükte temsil nasıl işler?
Türk gümrük mevzuatı, müşavirin ithalatçı adına ve hesabına hareket ettiği doğrudan temsil ile temsilcinin kendi adına hareket ettiği dolaylı temsili ayırır. Uygulamada ithalatçıların çoğu, noter onaylı vekâletnameyle lisanslı bir gümrük müşaviri atar. Beyan edilen tarife sınıflandırması, kıymet ve menşenin doğruluğundan şirket sorumlu kalır; bu yüzden vekâletnamenin kapsamını dar tutun, her veriyi kimin sağladığını belgeleyin ve müşavirin kayıtlarını körlemesine imzalamak yerine kontrol edin.
İlk siparişten önce hangi izinler ve ürün kontrolleri gerekir?
Önce sınıflandırma gelir. Her ürünün GTİP kodu; gümrük vergisi oranını, KDV oranını ve ithalatın izne, uygunluk denetimine veya ek vergilere tabi olup olmadığını belirler. Stok siparişi vermeden önce kodu müşavirinizle teyit edin; tedarikçinin kodunu kontrolsüz kopyalamayın, yabancı sınıflandırmalar Türk uygulamasıyla her zaman örtüşmez.
Kategoriye göre ithalat, Ticaret Bakanlığının ürün güvenliği ve uygunluk denetimlerinden geçebilir ya da tarım, sağlık veya telekomünikasyon gibi sektör otoritelerinin onayını gerektirebilir. Karışık ürünlü tek bir konteyner aynı anda birden fazla rejimi tetikleyebilir. İzin kontrolünü gümrükleme aşamasına değil, satın alma sürecine yerleştirin.
Bir ithalat işleminde hangi vergiler çıkar?
Tek bir ithalat kaydı aynı anda birden fazla kalem taşıyabilir: sınıflandırma ve menşee göre gümrük vergisi, gümrük kıymeti artı vergiler üzerinden hesaplanıp gümrüklemede ödenen ithalat KDV'si, taşıt, yakıt, alkol, tütün ve bazı elektronik ürünler gibi kategorilerde özel tüketim vergisi ve belirli belgelerde damga yükümlülükleri. Ödeme şekli de önemlidir: vadeli ödemeli ithalatta ek bir fon yükü doğabilir; peşin ödeme ile mal karşılığı ödeme arasındaki tercih maliyeti doğrudan etkiler.
Lansman planını internetten bulunmuş genel bir orana dayandırmayın. Her ürünü GTİP koduna bağlayın; fiyatlamadan önce güncel vergi, KDV ve fon pozisyonunu resmi tarife üzerinden müşavirinize ve mali müşavirinize teyit ettirin.
Yeni ithalatçıları en çok hangi hatalar yakar?
- Tarife sınıflandırması ve izin durumu netleşmeden stok siparişi vermek.
- AB EORI numarasının veya AB uygunluk belgelerinin Türk gereklerini ortadan kaldırdığını sanmak.
- Yabancı şirket belgelerinin tasdik ve tercüme sürelerini küçümsemek.
- Gümrüklemede ödenen KDV ve vergilerin nakit akışı etkisini hesaba katmamak.
- Fon yükü sonuçlarını incelemeden ödeme şekli seçmek.
- Tescilden sonra e-fatura ve e-defter yükümlülüklerini atlamak.
İşleyen kuruluş sırası nedir?
Önce şirketi kurun ve sicil dosyasını tamamlayın; ikinci olarak vergi, banka ve elektronik belge adımlarını bitirin; üçüncü olarak gümrük kimliğini ve müşavir ilişkisini kurun; ancak bundan sonra gerçek ürün listesi için sınıflandırmayı, izinleri ve toplam maliyeti netleştirin. Corpenza, yabancı kurucular için kuruluş, muhasebe ve ithalata hazırlık adımlarını tek proje olarak yönetir. Sevkiyat tarihine söz vermeden önce Corpenza ekibiyle görüşün.
Kaynaklar: Ticaret Bakanlığı, İthalat Rejimi SSS; Invest in Türkiye, Şirket Kuruluşu.
