GTİP ve HES Kodu Nasıl Bulunur 2026 Rehberi

GTİP ve HES Kodu Karışıklığı: 2026’da Hangi “Kod” Ne İşe Yarar?

İhracat, ithalat veya Türkiye’ye seyahat araştırması yaparken “kod” kelimesiyle çok farklı kavramlara rastlıyoruz:
GTİP / HS kodu (gümrük ve dış ticaret) ve HES kodu (COVID-19 döneminin sağlık/izleme sistemi) bunların en sık karıştırılan ikisi.

2026’ya girerken:

• İşiniz dış ticaret ise, GTİP (HS/HTS code) hâlâ zorunlu ve kritik.
• Türkiye’ye seyahat veya iç hat yolculuk planlıyorsanız, HES kodu uygulaması ise fiilen sona ermiş durumda.

Bu rehberde, 2026 perspektifiyle:

• GTİP / HS kodunun ne olduğunu ve ne işe yaradığını,
• 2026’da adım adım doğru GTİP nasıl bulunur,
• HES kodunun ne olduğunu, neden getirildiğini ve bugün (2025–2026) hangi aşamada olduğunu,
• Tarihsel olarak HES kodu nasıl alınırdı (arşiv bilgisi olarak),
• Ve bu süreçlerde profesyonel destek almanın, özellikle de uluslararası yapılanma ve bordro yapılarında neden kritik olduğunu

detaylı biçimde ele alacağız.

1. GTİP Nedir? (HS / HTS Code Temeli)

GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu), dünya genelinde kullanılan HS Code (Harmonized System Code)’un Türkiye’ye uyarlanmış hâlidir.
Ülkeler, Dünya Gümrük Örgütü’nün (WCO) belirlediği 6’lı HS yapısının üzerine kendi ek basamaklarını ekler:

• İlk 6 hane: HS – küresel, tüm ülkelerde ortak temel sınıflandırma,
• Sonraki haneler: Ulusal/ülkesel alt kırılımlar (örneğin ABD’de HTSUS, AB’de CN/TARIC, Türkiye’de GTİP).

Örneğin ABD’ye ithalatta kullanılan kodlar, Shopify gibi rehberlerde de “HTS codes for importing products into the US” şeklinde anılan
HTSUS tablosu üzerinden yürür. 2026’ya dönük pek çok uluslararası kaynak “HS/HTS code classification 2026 guide” gibi başlıklarla bu sisteme özel rehberler yayınlamaya başladı.

1.1. GTİP / HS Kodu Ne İşe Yarar?

Doğru GTİP / HS kodu sadece “form doldurmak” için gerekmez; eşyanın gümrük kaderini belirler:

• Gümrük vergisi ve KDV oranını belirler: Yanlış kod, ya gereğinden fazla vergi ödemenize ya da eksik beyan nedeniyle cezaya yol açar.
• İthalat / ihracat istatistikleri: Devletler dış ticaret verilerini HS/GTİP’e göre toplar ve analiz eder.
• Yasak, kota, gözetim ve teknik düzenlemeler:
  Bir ürünün ithalatı yasak mı, ek izin mi istiyor, kota var mı, gözetim/korunma önlemi uygulanıyor mu – hepsi GTİP koduna bağlıdır.
• Serbest ticaret anlaşmaları ve menşe ispatı: Ürünün hangi fasılda yer aldığı,
  hangi STA’dan ne ölçüde faydalanabileceğinizi belirler.

1.2. GTİP, GTIN’den Farklıdır

Sık yapılan karışıklıklardan biri de GTİP ile GTIN (Global Trade Item Number) arasındadır:

• GTIN: Ürünün ticari birim kimliği, barkod üzerindeki sayısal koddur.
  Tedarik zinciri ve perakende tarafında ürün tanımlamaya yarar.
• GTİP: Gümrük ve vergi tarafında kullanılan tarife sınıflandırmasıdır.
  Eşyanın gümrük vergisi, KDV, kota, gözetim vb. tüm mevzuat çerçevesi bu koda göre şekillenir.

Özetle bir ürünün GTIN’i, e-ticaret ve stok sistemleriniz için önemlidir; GTİP ise sınırı geçerken ve mali yükümlülükler hesaplanırken devreye girer.
İhracat ve ithalat planlarken her iki kodu da doğru yönetmek gerekir, ancak birbirinin yerine geçmezler.

2. 2026’da GTİP Nasıl Bulunur? (Adım Adım Rehber)

2026’ya özel GTİP bulma sürecinde temel mantık değişmiyor; fakat dijital gümrük sistemleri ve çapraz kontroller çok daha sıkı çalışıyor.
Bu da yanlış sınıflandırmanın hem daha kolay tespit edilmesi hem de sonuçlarının daha ağır olabilmesi anlamına geliyor.

2.1. İlk Adım: Ürünü Doğru Tanımla

Tarife sınıflandırmasında her şey ürün tanımıyla başlar. Kendinize şu soruları sorun:

• Ürünün temel işlevi nedir? (örn. “mutfakta gıda kesmek için kullanılan bıçak”),
• Hangi malzemeden yapılmıştır? (örn. paslanmaz çelik),
• Tek parça mı, set mi? (örn. 6’lı bıçak seti),
• Elektronik aksam, yazılım, akıllı fonksiyon içeriyor mu?

Örneğin “stainless steel kitchen knife” tanımı, sizi büyük ihtimalle 82. bölüm (“Aletler, bıçaklar vb.”) içine götürecektir.
Ne kadar net tarif ederseniz, resmi arama araçlarında doğru sonuca ulaşmanız o kadar kolay olur.

2.2. Resmî Tarife Arama Araçlarını Kullan

Dünyada iyi uygulama örneği olarak sık atıf yapılan araçlardan biri, Shopify’ın da “gold standard” diye nitelendirdiği
USITC HTS çevrimiçi arama aracıdır. Burada temel mantık:

• Önce ürünle ilgili genel bir anahtar kelime (örn. “tea”) ile arama yapmak,
• Sonra çıkan sonuçlar arasından ilgili bölüm (chapter), pozisyon ve alt pozisyonu daraltarak bulmaktır.

Aynı yaklaşım Türkiye ve AB için de geçerlidir. 2026’da GTİP bulmak için genel strateji:

1. Ürünün işlev ve malzeme tanımını netleştir.
2. Resmî tarife veri tabanında ilgili bölümü (Chapter) bul:
   • Gıda ve canlı hayvan: 1–24
   • Kimyasal ürünler: 28–38
   • Plastik ve kauçuk: 39–40
   • Tekstil ve konfeksiyon: 50–63
   • Makine ve elektronik: 84–85
3. Bölüm içinde pozisyon ve alt pozisyonlar arasında ürün tanımına en çok uyanı seç.
4. Mutlaka açıklayıcı notları ve yorum kurallarını (GRI – General Rules for Interpretation) incele.

Türkiye’de kullanılabilecek resmî arama motoru ve AB’nin TARIC / CN veri tabanları, GTİP’e doğrudan veya dolaylı erişim sağlar.
USITC HTS, Avrupa ve Türkiye’de işlem yapan şirketler için de İngilizce açıklamalar açısından güçlü bir referans noktasıdır.

2.3. 2026 İçin Sınıflandırma Rehberleri ve GRI Kuralları

2026 itibarıyla çeşitli dijital gümrük çözümleri, “Complete Guide to HS Code Classification in 2026” benzeri rehberler yayımlıyor.
Bu rehberlerde genellikle:

• GRI (Genel Yorum Kuralları),
• Örnek sınıflandırma dosyaları,
• Sık yapılan hatalar

sade bir dilde anlatılıyor.

GRI’nin özeti:

• GRI 1: Sınıflandırma, esas olarak pozisyon metnine göre yapılır.
  Yani önce malın metin tanımına bakılır.
• GRI 2–3: Tam mamul / yarı mamul, karışık eşya, setler, fonksiyonuna göre sınıflandırma gibi karmaşık durumları düzenler.
• GRI 4–6: Benzer eşya üzerinden kıyas, alt pozisyon düzeyinde seçim, bölümler arası öncelik gibi ayrıntıları açıklar.

2.4. Yardımcı Araçlar ve Pratik İpuçları

GTİP / HS kodu bulurken kullanabileceğiniz araçları üç grupta düşünebilirsiniz:

• Resmî HS / HTS arama araçları:
  • Ulusal gümrük idaresinin çevrimiçi HS / GTİP arama motoru,
  • ABD için USITC HTS arama aracı (Shopify, HTS kodu bulma konusunda
    “altın standart” olarak atıfta bulunur).
• Uzman yazılımlar ve 2026 rehberleri:
  • HS sınıflandırma yazılımlarına entegre yapay zekâ öneri sistemleri,
  • 2026 tarihli HS sınıflandırma rehberleri (örneğin klasifikasyon vakalarını inceleyen blog ve eğitimler).
• Profesyonel destek:
  • Ticaret odaları,
  • Gümrük müşavirleri,
  • Lojistik firmalarının gümrük birimleri.

Özellikle setler, elektronik ürünler, yazılım içeren cihazlar, kompozit ürünler gibi gri alanlarda profesyonel görüş almak,
ileride doğabilecek ek vergi ve cezalardan çok daha ucuz ve güvenli bir yoldur.

2.5. Yanlış GTİP Seçerseniz 2026’da Ne Olur?

Dijital gümrük sistemleri, veri analitiği ve otomatik çapraz kontrol mekanizmaları 2026’da çok daha gelişmiş durumda. Yanlış GTİP seçimi:

• Ek vergi ve cezaya (geriye dönük tarhiyat, gecikme faizi, usulsüzlük cezaları),
• Gümrükte bekleme ve gecikmelere,
• İdari soruşturmalara ve risk puanınızın artmasına,
• Hatta bazı durumlarda eşyanın müsaderesine

yol açabilir.

2026’da pek çok ülke, HS kodu, fatura, menşe beyanı ve navlun verilerini dijital olarak eşleştirip tutarsızlıkları otomatik işaretliyor.
Bu yüzden, “nasıl olsa kimse bakmaz” dönemi fiilen sona erdi. Küçük bir hatanın, küresel ölçekte çalışan şirketler için
milyonlarca dolarlık risk yaratması işten bile değil.

3. HES Kodu Nedir? 2025–2026’da Güncel Durum

Şimdi de tamamen farklı bir alana, HES kodu

3.1. Tanım ve Amaç

HES (Hayat Eve Sığar) kodu, Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı’nın COVID‑19 pandemisi sırasında geliştirdiği,
10–12 haneli kişisel risk/izlem kodudur. Amaç, iç hat seyahatlerinde ve kamu alanlarına girişte kişinin COVID‑19 temas ve risk durumunu
kontrol etmekti.

Örneğin UNHCR Türkiye, HES’i
“Türkiye içinde toplu taşıma ile seyahat bileti almak için kullanılan 10 veya 12 haneli kod” olarak tanımlar ve bu kodun
COVID‑19’un yayılımını yavaşlatmak için tasarlandığını belirtir.

Uygulamanın en yoğun olduğu 2020–2021 döneminde:

• Şehirler arası otobüs, tren ve uçak bileti alırken,
• Kamu kurumlarına, bazı AVM ve kalabalık mekânlara girerken,
• Yer yer toplu ulaşım kartlarına (örneğin İstanbulkart) HES kodu eşleştirmesi yapılırken

HES kodu ibrazı zorunluydu.

3.2. 2022 Sonrası ve 2025–2026’da HES Zorunluluğu

Pandeminin kontrollü evreye geçmesiyle birlikte, HES kodu zorunluluğu da kademeli olarak kaldırıldı.
Örneğin bir turizm bilgilendirme kaynağı, Mart 2022’den itibaren hem ülkeye girişte hem de kurumlarda HES şartının kaldırıldığını
ve turistler için “Artık Türkiye’ye seyahat ederken HES koduna gerek yok” ifadesini açıkça vurgular.

2023–2025 arasında:

• HES kodunun fiili kullanımının sona erdiği,
• Sistemin ise olası yeni bir salgın veya olağanüstü hâl senaryosunda yeniden devreye alınabilecek bir altyapı
  olarak varlığını sürdürebileceği

yorumları öne çıkıyor. 2025 tarihli bazı İngilizce rehberler, HES kodunu hâlâ detaylı anlatsa da
bu anlatım daha çok “geçmişte neydi, neden getirildi?” perspektifinde, arşiv niteliğinde.

2026 rehberi bağlamında özet:

• 2020–2021: HES kodu, iç hat ulaşım ve kapalı alanlara giriş için yaygın ve zorunlu.
• 2022: Mart 2022 itibarıyla zorunluluklar kademeli şekilde kaldırılıyor.
• 2023–2025: HES kodu pratikte kullanılmıyor; yasal altyapı,
  olası kriz dönemleri için gerektiğinde güncellenebilir (bu kısım yorumdur, güncel resmî açıklamaları kontrol etmek gerekir).
• 2026’ya girerken: Türkiye’ye turist veya iş insanı olarak gelenler için genel kural,
  HES kodu talep edilmemesidir. Yine de seyahat öncesi güncel devlet duyurularını mutlaka kontrol etmelisiniz.

4. HES Kodu Nasıl Alınırdı? (Tarihsel / Arşiv Bilgisi)

Bugün (2025–2026) fiilen zorunlu olmasa da, sistemin çalışma mantığını anlamak için geçmişte HES kodunun nasıl alındığını kısaca hatırlayalım.

4.1. SMS ile HES Kodu Alma (T.C. Kimlik No Sahipleri)

UNHCR Türkiye’nin rehberine göre, Türk vatandaşları için standart SMS formatı şöyleydi:

• Telefonun mesaj kısmına şu formatta yazılırdı:
  
  HES [boşluk] T.C.Kimlik No [boşluk] Doğum yılı [boşluk] Gün sayısı
• Mesaj, belirlenmiş kısa numaraya gönderilirdi (örneğin 2023 gibi).
• Gelen SMS yanıtıyla kişiye özel HES kodu üretilirdi.

Bu komutta belirtilen “gün sayısı”, HES kodunun ne kadar süreyle geçerli olacağını belirlerdi. Süre bitmeden yeni kod talep etmek mümkündü.

4.2. Uygulama ve e-Devlet Üzerinden HES Kodu

T.C. kimlik numarası olanlar veya yabancı kimlik numarası edinmiş yabancılar için:

• “Hayat Eve Sığar” mobil uygulaması üzerinden kod üretmek,
• e-Devlet üzerinden giriş yaparak HES kodu oluşturmak

da mümkündü. Bu kanallarda genellikle:

• Kod süresi (geçerlilik tarihi),
• Kodun hangi kişiye ait olduğunu gösteren bilgiler,
• Zaman zaman aşı/PCR bilgilerinin ilişkilendirilmesi

görüntülenebiliyordu.

4.3. Yabancılar ve Turistler İçin HES Kodu

Pandeminin yoğun olduğu dönemde, Türkiye’ye gelen turistlerin veya burada yaşayan yabancıların da şehirler arası seyahat için HES kodu alması gerekiyordu.
Bu kişiler:

• Yabancı kimlik numarası almaları hâlinde SMS ve uygulama yöntemlerini kullanabiliyor,
• Bazı dönemlerde pasaport bilgileriyle HES kodu üretmelerine imkân veren formlardan yararlanabiliyordu.

Bugün ise bu bilgiler daha çok geçmişi anlamak için önem taşıyor; pratikte HES kodu talebiyle karşılaşmıyorsunuz.

5. GTİP / HS Kodu, HES Kodu ve 2026’da İş Yaparken Dikkat Edilecekler

Bu noktada iki kavramın farkını netleştirelim:

• GTİP / HS / HTS kodu: Dış ticaret, gümrük vergisi, kota ve istatistik için zorunlu ürün sınıflandırma kodu.
• HES kodu: COVID‑19 döneminde sağlık risk takibi için kullanılan, bugün fiilen kullanılmayan kişisel seyahat/risk kodu.

Dolayısıyla:

• İthalat / ihracat yapıyorsanız, asıl odaklanmanız gereken GTİP / HS kodunun doğru tespiti ve bunun
  vergi, KDV, kota ve izinlere etkisidir.
• Türkiye’ye iş veya tatil amaçlı gidiyorsanız, 2026 itibarıyla genel kural HES kodu talep edilmemesidir;
  ancak olağanüstü bir durum yaşanırsa resmî duyurular önceliklidir.

6. Maliyet, Vergi ve Uyum Boyutu: Yanlış Kodun Bedeli

Yanlış veya eksik GTİP seçimi, sadece teknik bir “kod hatası” değildir; doğrudan mali sonuç üretir:

• Gümrük vergileri ve KDV: Eksik beyan, geriye dönük vergi tarhiyatı ve faiz/ceza doğurur; fazla beyan ise iade süreci gerektirir.
• Anti-damping vergileri, gözetim ve korunma önlemleri:
  Bazı ürün gruplarında (örneğin çelik, tekstil, kimyasal ürünler) belirli GTİP’ler için ek vergiler veya gözetim fiyatları uygulanır.
  Yanlış kod, sizi beklemediğiniz bir vergi yüküyle karşı karşıya bırakabilir.
• İzin ve sertifikalar: CE işareti, sağlık sertifikaları, tarım/zoonoz izinleri gibi teknik düzenlemeler, çoğunlukla GTİP’e göre tanımlanır.

Dijitalleşen gümrük idareleri, 2026’da beyan edilen GTİP’i:

• Fatura açıklaması,
• Navlun / taşıma bilgileri,
• Menşe beyanı,
• İstatistiksel geçmişiniz

ile otomatik eşleştirerek risk analizi yapar. Bu yüzden, “bir kereden bir şey olmaz” yaklaşımı, uzun vadede
şirketinize ciddi uyum (compliance) riski taşır.

7. Corpenza’nın Rolü: Uluslararası Yapılanma, GTİP ve Bordro Süreçlerinde Profesyonel Destek

Uluslararası şirketleşme, yurt dışına personel gönderme, posted worker modeliyle vergi optimizasyonu,
bordro (EOR), yatırımla oturum ve vatandaşlık planları tek başına yeterince karmaşık. Buna bir de:

• Her ülkenin farklı HS / HTS / GTİP yapısı,
• Farklı vergilendirme ve sosyal güvenlik kuralları,
• Dijital gümrük sistemlerinin getirdiği yeni uyum yükümlülükleri

eklendiğinde, profesyonel danışmanlık ihtiyacı kendiliğinden ortaya çıkıyor.

Corpenza, Avrupa ve global ölçekte:

• Şirket kuruluşu ve uluslararası yapılandırma,
• Oturum izni ve golden visa süreçleri,
• Uluslararası muhasebe ve payroll / EOR çözümleri,
• Posted worker modeliyle personel kiralama ve vergi optimizasyonu,
• Yatırımla vatandaşlık programları

konusunda uzman ekiplerle çalışır.

İster Avrupa’ya personel gönderin, ister Türkiye’den farklı ülkelere mal ve hizmet ihraç edin;
gümrük sınıflandırması, vergi planlaması ve uyum üçlüsünü birlikte düşünmek gerekir.
Doğru yapı kurulduğunda:

• Toplam vergi yükünü optimize edebilir,
• Çifte vergilendirme riskini azaltabilir,
• Gümrükte gereksiz beklemeleri ve cezaları önleyebilirsiniz.

Corpenza, bu yolculukta hem gümrük ve vergi ekiplerinizle birlikte çalışabilir hem de
uluslararası bordro ve şirketleşme tarafında size uçtan uca bir çerçeve sunabilir.

8. Sonuç: 2026 İçin Özet Yol Haritası

GTİP ve HES kodu kavramları, içerik olarak tamamen farklı iki dünyaya ait:

• GTİP / HS / HTS kodu: 2026’da da tüm hızıyla yürürlükte olan,
  dış ticaret ve gümrük vergilerinin temel enstrümanı.
• HES kodu: COVID‑19 döneminin kişisel sağlık/seyahat kodu;
  Mart 2022 sonrası kademeli olarak kaldırılmış, 2023–2026 arasında fiilen kullanılmayan bir uygulama.

2026’da işinizi sağlıklı büyütmek istiyorsanız:

• Ürünlerinizin GTİP / HS kodlarını doğru tespit edin,
• Tarife tablolarının ve açıklayıcı notların güncel versiyonlarını takip edin,
• Gümrük, vergi ve uluslararası yapılanma konularında profesyonel destek almayı planınıza dâhil edin.

Bu yaklaşım, sadece bugünkü operasyonlarınızı güvence altına almaz; aynı zamanda yeni pazarlara açılırken
stratejik hareket etmenizi sağlar.

Sorumluluk Reddi

Bu metin, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır;
hukuki, mali veya vergi danışmanlığı niteliği taşımaz.
Gümrük tarife cetvelleri, sağlık uygulamaları ve seyahat kuralları zaman içinde değişebilir.
Her karar öncesinde, güncel durum için ilgili ülkenin resmî kurumları tarafından yayımlanan mevzuatı ve duyuruları kontrol etmeli,
gerekli hâllerde alanında uzman bir profesyonelden danışmanlık almalısınız.
Corpenza ve yazar, bu metindeki bilgilere dayanarak alınan kararlardan doğabilecek sonuçlardan sorumlu tutulamaz.