Estonya’da Oturum İzni Sahipleri için Sağlık Hizmetleri

Estonya’da Oturum İzni Sahipleri için Sağlık Sistemi Nasıl Çalışır?

Estonya’ya çalışma, aile birleşimi, girişimcilik ya da yatırım amacıyla taşınan yabancılar için en kritik konulardan biri, oturum izni ile birlikte hangi sağlık haklarına sahip olduklarıdır.
Birçok yabancı, Estonya’da “oturum iznim var, o hâlde sağlık sigortam da otomatik var” diye düşünür; ancak Estonya sistemi bu kadar basit değil.

Estonya’da sağlık hizmetlerine erişimin kalbinde, kamu sağlık sigortası kurumu olan Estonian Health Insurance Fund – EHIF (Tervisekassa) yer alır.
Oturum izni ile yaşayan yabancılar kamu sistemine ancak belirli koşullarla dahil olabilir; bu süreçte özel sağlık sigortası da çoğu zaman zorunlu veya fiilen kaçınılmaz bir araç hâline gelir.

Estonya Sağlık Sisteminin Temel Özellikleri

Estonya sağlık sistemi, ağırlıklı olarak kamu tarafından finanse edilen, ancak hizmetlerin büyük kısmının özel sağlık hizmeti sunucuları tarafından verildiği karma bir modeldir.
Finansmanın ana kaynağı, işverenler ve belirli durumlarda bireyler tarafından ödenen sosyal vergi (social tax)tir.

Bu sosyal verginin %13’lük kısmı doğrudan sağlık sigortası payı olarak Tervisekassa’ya aktarılır ve sistem bu kaynakla “sigortalı ikamet edenler” için temel sağlık hizmetlerine evrensel erişim sunmayı hedefler.
Kamu sağlık sigortası kapsamı, kabaca şu hizmetleri içerir:

• Aile hekimi (primary care / family doctor)
• Uzman hekim hizmetleri (specialist care)
• Hastane ve yatarak tedavi, acil servis hizmetleri
• Gebelik ve doğum hizmetleri (maternity care)
• Reçeteli ilaçlarda geri ödeme (prescription medicines)

Kimler Kamu Sağlık Sigortasına (Tervisekassa / EHIF) Hak Kazanır?

Estonya mevzuatına göre, oturum izni olan herkes otomatik olarak sigortalı sayılmaz.
Sistemin kilit cümlesi şudur:

“Estonya’da daimi ikamet eden herkes ve geçici oturum izni veya oturma hakkı ile Estonya’da ikamet eden, kendisi için sosyal vergi ödenen ya da sosyal vergiyi kendisi ödeyen kişi sağlık sigortasına hak kazanır.”

Tervisekassa bu durumu daha da netleştirir:
“Estonya’da geçici olarak kalan bir kişi, yalnızca istihdam edilmesi ve kendisi için sosyal vergi ödenmesi hâlinde kamu sağlık sigortasına hak kazanır.”

Geçici Oturum İzni Sahipleri (Temporary Residence Permit)

Çalışma, aile birleşimi, iş kurma, girişimcilik vb. temelli geçici oturum izni sahiplerinin kamu sağlık sigortasına girebilmesi için kritik şart:

• Kendileri için sosyal vergi (social tax) ödenmesi (işveren tarafından ya da serbest meslek sahibi ise kendisi tarafından).

Yani:

• Sadece oturum iznine sahip olmak kamu sağlık sigortası için yeterli değildir.
• Sisteme giriş, fiilen istihdam veya kendi adınıza sosyal vergi ödemeniz ile mümkün olur.

Daimi İkamet Edenler ve Estonya Vatandaşları

Daimi oturum iznine sahip kişiler

Oturum İzni Sahipleri için Sağlık Kapsamına Giden Temel Yollar

1. İşveren Temelli Kamu Sağlık Sigortası

Estonya’da en yaygın model, maaşlı çalışanlar için işverenin sosyal vergi ödemesi ve bu sayede çalışanı otomatik olarak Tervisekassa kapsamına almasıdır.

• İşveren, brüt maaş üzerinden %33 sosyal vergi öder; bunun %13’ü sağlık sigortası payıdır.
• Yabancı çalışan, oturum izniyle birlikte genellikle bir Estonya kişisel kimlik kodu (personal identification code) alır.
• İşveren, istihdam bildirimini vergi dairesine yapar; bu bilgiler EHIF/Tervisekassa sistemine yansır.

İlk sosyal vergi ödemesi yapıldıktan sonra, kamu sağlık sigortası kapsamınız genellikle 1–2 ay içinde aktifleşir.
Bu aradaki bekleme süresi boyunca mutlaka özel sağlık sigortası ile kendinizi güvenceye almanız tavsiye edilir.

2. Serbest Meslek Sahipleri ve Freelancer’lar

Estonya’da self-employed statüsünde çalışanlar da, kendi adlarına sosyal vergi ödeyerek kamu sağlık sigortasına dahil olabilir.

• Gelirlerini beyan eder, sosyal vergiyi kendileri öder.
• Tervisekassa kapsamı, ödemelerin düzenli ve yeterli olması şartıyla sürer.

Bu grup için nakit akışı ve vergi planlaması kritik önemdedir. Özellikle Estonya’da şirket kurup kendini direktör/çalışan olarak maaşa bağlayan yabancılarda; yanlış yapılandırma, kamu sağlık sigortasından yararlanamama riskini doğurabilir.
Böyle durumlarda uluslararası vergi ve sosyal güvenlik planlaması konusunda profesyonel destek almak büyük avantaj sağlar.

3. Gönüllü Sağlık Sigortası Sözleşmesi (Voluntary Health Insurance Contract – VHI)

Estonya’da yaşayan ama işveren üzerinden sigortalı olmayan kişiler için Tervisekassa, Gönüllü Sağlık Sigortası Sözleşmesi (Voluntary Health Insurance Contract) seçeneği sunar.

• Kişi, ortalama maaş üzerinden hesaplanan %13 oranında prim öder.
• Uluslararası kaynaklara göre bu prim, örnek olarak aylık yaklaşık 170 € seviyesindedir (tutar yıllara göre değişebilir).
• Bu sözleşmeyle alınan kapsam, iş üzerinden sigortalı olanlarla aynıdır:
  • Aile hekimi ve uzman muayeneleri
  • Hastane ve yatarak tedavi
  • Gebelik ve doğum hizmetleri
  • Belirlenmiş listede yer alan reçeteli ilaçlarda geri ödeme

Bu model, örneğin Estonya’ya yerleşmiş ama henüz iş bulmamış, kendi geçimini birikimleriyle sağlayan veya esnek çalışan oturum izni sahipleri için önemli bir “köprü çözüm”dür.

Oturum İzni Sahipleri için Özel Sağlık Sigortası

Pek çok yabancı, Estonya’ya ilk geldiği dönemde henüz Tervisekassa kapsamına girmediği için, özel sağlık sigortasına fiilen mecbur kalır.
Bazı vize ve oturum türlerinde bu zaten yasal bir zorunluluktur.

Ne Zaman Özel Sigorta Zorunlu veya Gerekli?

• Non‑EU/EEA öğrenciler: Örneğin Tallinn University, AB/AEA dışından gelen öğrencilerin uzun süreli vize veya oturum izni başvurularında uluslararası geçerli özel sağlık sigortası bulundurmalarını şart koşar.
• Estonya Digital Nomad Visa: Bu vize türünde, Estonya ve Schengen bölgesini kapsayan, en az 30.000 € teminatlı kapsamlı sağlık sigortası şartı bulunur.
• İlk 1–2 ay: İşvereniniz sosyal vergi ödemeye başlamış olsa bile, Tervisekassa kapsamınızın aktifleşmesi genellikle birkaç ay alır. Bu sürede acil veya beklenmedik sağlık ihtiyaçları için özel poliçe güvenlik yastığı işlevi görür.

Özel Sağlık Sigortasının Avantajları

Özel (özellikle uluslararası) sağlık sigortaları, oturum izni sahipleri için kamu sistemini şu açılardan tamamlar:

• Bekleme sürelerini kısaltma: Özellikle uzman muayenelerinde kamu sistemindeki sıra beklemeden doğrudan özel kliniklere erişim.
• Sevksiz uzmana erişim: Bazı poliçeler, aile hekimi sevki gerektirmeden uzman hekim randevularını karşılar.
• Diş ve göz sağlığı: Kamu sisteminde sınırlı olan diş tedavisi ve gözlük/lens gibi kalemler için ek teminat.
• İki ülke arasında hareketlilik: Sık seyahat edenler için hem Estonya’da hem başka ülkelerde geçerli kapsama alanı.

Bu nedenle Estonya’da yeni oturum izni alan birçok çalışan, girişimci veya uzaktan çalışan; kamu sigortası devreye girene kadar – ve çoğu zaman sonrasında da – özel uluslararası sağlık poliçelerini elinde tutmayı tercih eder.

Yabancılar için Kamu Sağlık Sistemine Kayıt Adımları

Oturum izniyle Estonya’ya yerleşen bir yabancının, kamu sağlık sistemine dâhil olmak için tipik olarak izlemesi gereken adımlar şöyledir:

1. Oturum İzni veya Oturma Hakkını Al

Önce, Estonya Police and Border Guard Board üzerinden geçici veya daimi oturum izni / oturma hakkı alırsın.
Bu aşamada, özellikle AB dışı vatandaşlar için, çoğu zaman özel sağlık sigortası poliçesi de başvuru dosyasının zorunlu parçasıdır.

2. Nüfus Kütüğüne Kayıt (Population Register)

Estonya’ya yerleştiğinde, adresini Population Register’a kaydettirirsin.
Bu kayıtla birlikte sana bir kişisel kimlik kodu (personal identification code) verilir.
Bu kod, sağlık hizmetleri dâhil tüm Estonya e-devlet sistemlerine girişin ana anahtarıdır.

3. Sosyal Vergi Ödenmeye Başlanması

• Maaşlı çalışan isen: İşverenin, senin adına sosyal vergi ödemeye başlar.
• Serbest meslek sahibi isen: Gelir beyanı yapar ve ilgili oranlarda sosyal vergiyi kendin ödersin.

Bu adım, Tervisekassa kapsamının başlaması için kilit kriterdir.

4. Tervisekassa Kapsamının Aktifleşmesi

Sosyal vergi ödemeleri sisteme yansıdıktan sonra, adın Tervisekassa sigortalı listesine düşer.
Farklı kaynaklar, bu süreç için genellikle 1–2 aylık bir bekleme süresinden söz eder.

Bu süre boyunca:

• Özel sağlık sigortanı kesintisiz sürdürmen önerilir.
• Özellikle aile üyelerin de oturum izni ile Estonya’ya geldiyse, herkesin kapsama durumu ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

5. Aile Hekimi (Family Doctor / GP) Seçimi

Tervisekassa kapsamın başladıktan sonra, seni kabul eden bir aile hekimi / aile hekimliği kliniği seçersin.
Estonya’da aile hekimleri:

• Hem bir “gatekeeper” görevi görür (uzmanlara sevk zinciri).
• Hem de koruyucu sağlık hizmetlerinin ana aktörüdür (aşılama, periyodik kontroller, kronik hastalık takibi vb.).

6. e‑Health Portalı (Terviseportaal) Kullanımı

Kapsamın aktif hâle geldiğinde, Estonya e‑Health sistemi üzerinden:

• Dijital sağlık kayıtlarına
• e‑reçetelerine
• Geçmiş tetkik ve raporlarına

kimlik kartı, Mobile‑ID veya Smart‑ID kullanarak erişebilirsin.
Bu yapı, sık seyahat eden veya birden fazla ülkede yaşayan kişiler için büyük pratiklik sağlar.

Sigortalı Oturum İzni Sahipleri için Kapsam Neleri İçerir?

Tervisekassa kapsamında olan tüm oturum izni sahipleri, Estonya vatandaşlarıyla aynı temel sağlık paketinden yararlanır.

Temel Hizmetler

• Primary care / Aile hekimi: Muayeneler, temel tetkikler, koruyucu sağlık hizmetleri ve rutin kontroller.
• Specialist care: Aile hekiminin sevki ile uzman muayeneleri; genellikle düşük bir katkı payı ile (örneğin ~5 €).
• Hospital & Inpatient care: Ameliyatlar, yatarak tedaviler, yoğun bakım vb.; günlük katkı payı olsa da büyük bölüm kamu tarafından karşılanır.
• Emergency care: Acil durumlarda sigortalı kişiler için tedavi masrafları kamu tarafından karşılanır.
• Maternity & childbirth: Gebelik süresince takipler ve doğum hizmetleri kapsam dâhilindedir.
• Prescription drugs: Tervisekassa’nın belirlediği listede yer alan ilaçlara farklı oranlarda geri ödeme uygulanır.

Diş Sağlığı ve Diğer Sınırlı Alanlar

Diş tedavisi Estonya’da kamu sistemi içinde sınırlı ölçüde karşılanır:

• Yetişkinler için çoğu diş tedavisi ya yüksek katkı payı gerektirir ya da tamamen özel ödeme kapsamındadır.
• Bu nedenle özel sağlık poliçeleri, sıkça diş teminatı üzerine paketler sunar.

Katkı Payları ve Cepten Ödemeler

Kamu kapsamı “kullanım anında ücretsiz” gibi görünse de, çeşitli hizmetlerde küçük katkı payları (co‑payment) bulunur:

• Uzman muayenesi: Yaklaşık 5 € civarında katkı payı.
• Hastanede yatarak tedavi: Gecelik 2,50–25 € arasında değişen günlük ücret, toplamda belirli bir üst sınıra tabidir.
• Diş tedavisi: Sigorta kapsamında sınırlı olduğundan, yetişkinler çoğu zaman tamamen cepten ödeme veya özel sigorta kullanır.

Özel sağlık sigortaları, bu katkı paylarını ve Tervisekassa’nın kapsamadığı ek hizmetleri telafi eden tasarımlarla oturum izni sahiplerine ek güvenlik sağlar.

AB/AEA Vatandaşları ve AB Dışı Oturum Sahipleri Arasındaki Farklar

Estonya’da oturum izni alan AB/AEA vatandaşları, kısa süreli kalışlarda EHIC (European Health Insurance Card) üzerinden acil bakım alabilir.
Ancak uzun süreli ikamet ve oturum izni söz konusu olduğunda, onlar için de Tervisekassa kapsamına giriş esastır ve sosyal vergi ödeme kuralı yine geçerlidir.

AB dışı vatandaşlar için ise:

• Vize ve oturum sürecinde özel sağlık sigortası poliçesi neredeyse her zaman zorunludur.
• Estonya’da yasal olarak çalışmaya başladıklarında, sosyal vergi üzerinden kamu sistemine dâhil olurlar.

Şirket Kurma, Uzaktan Çalışma ve Sınır Ötesi İstihdamda Sağlık Sigortası Riskleri

Global mobilite, uzaktan çalışma ve “posted worker” (yurtdışına geçici personel gönderimi) modellerinde, hangi ülkede sosyal vergi ve sağlık sigortası ödeneceği kritik bir stratejik karardır.
Yanlış kurgulanmış bir yapı:

• Hem Estonya’da hem çalışanın asıl ülkesinde çifte sosyal güvenlik yükü doğurabilir.
• Çalışan, fiilen Estonya’da yaşarken kamu sağlık sistemine hiç giremeyebilir veya geç girebilir.
• “Görünüşte uzaktan çalışan”, gerçekte Estonya’da ikamet eden çalışanlar için beklenmedik vergi ve sigorta riskleri ortaya çıkabilir.

İşte bu noktada, uluslararası payroll (bordro/EOR), posted worker ve vergi optimizasyonu alanında deneyimli ekiplerle çalışmak hem işveren hem çalışan için güvenlik sağlar.

Corpenza’nın Bu Süreçteki Rolü

Estonya’ya iş, yatırım veya uzaktan çalışma modelleriyle açılan şirketler ve profesyoneller için, oturum izni – sosyal vergi – sağlık sigortası üçgeni teknik ve hukuki detaylarla doludur.
Örneğin:

• Estonya’da şirket kurup kendinizi direktör olarak maaşa bağladığınızda, hangi tarihten itibaren Tervisekassa kapsamına gireceğiniz.
• Türkiye’den veya başka bir ülkeden Estonya’ya geçici personel gönderirken, hangi ülkede sosyal sigortaya tabi olacağınız.
• Digital nomad veya uzaktan çalışan modelinde, vergi mukimliği, sosyal güvenlik ve sağlık sigortası bağlantılarının nasıl kurgulanacağı.

Corpenza, Avrupa ve global ölçekte:

• Şirketleşme ve oturum izinleri
• Uluslararası muhasebe ve sosyal güvenlik planlaması
• Payroll, EOR ve posted worker modelleri ile personel kiralama
• Yatırımla oturum ve vatandaşlık

alanlarında edindiği deneyimle, Estonya’daki yapılanmanızın hem yasal hem de mali açıdan optimize olmasına yardımcı olabilir.
Böylece hem çalışanlarınızın hem de ailelerinin Tervisekassa ve özel sağlık sigortası kombinasyonuna sorunsuz erişmesini sağlayan, bütüncül bir mobilite stratejisi kurgulayabilirsiniz.

Sonuç: Estonya’da Oturum İzni Sahipleri için Sağlık Güvencesini Doğru Kurgulamak

Estonya’da oturum izni sahibi olmak, kendi başına sağlık sigortası anlamına gelmez.
Gerçek güvence, aşağıdaki unsurların doğru kombinasyonuyla oluşur:

• Oturum izni + Nüfus kütüğü kaydı ve kişisel kimlik kodu
• Sosyal vergi ödemesi (işveren veya self‑employed olarak)
• Tervisekassa kapsamında aile hekimi kaydı
• Özellikle ilk aylar ve kapsam dışı kalemler için özel sağlık sigortası

Eğer Estonya’ya bir çalışan, girişimci, yatırımcı veya uzaktan çalışan olarak taşınmayı; şirketiniz adına Estonya’da ekip kurmayı ya da personel göndermeyi planlıyorsanız, sağlık sistemi boyutunu erken aşamada planlamak hem hukuki uyum hem de maliyet kontrolü açısından kritik olacaktır.

Sorumluluk Reddi

Bu metin, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki, mali veya vergi danışmanlığı niteliği taşımaz.
Estonya’da sağlık sigortası, oturum izinleri ve sosyal güvenlik uygulamaları zaman içinde değişebilir.
Karar almadan önce mutlaka güncel mevzuatı ve resmî bilgi kaynaklarını (örneğin Estonya’nın ilgili kamu kurumlarını) kontrol edin ve kendi durumunuza özel, nitelikli profesyonel danışmanlık alın.