Tek bir ülkenin hem tek tıkla şirket kurulabilen bir “dijital devlet” olması, hem de kamu kaynaklarını bu kadar net biçimde startup’lara yönlendirmesi çok sık görülmez. Estonya tam olarak bunu yapıyor: 1.400’den fazla startup, kişi başına unicorn sayısında Orta & Doğu Avrupa liderliği ve bunun arkasında çok katmanlı bir devlet destek sistemi var.
Estonya neden startup’lar için model ülke?
Estonya’nın başarı hikâyesi yalnızca birkaç ünlü unicorn’dan ibaret değil. Ülkenin ölçeği düşünüldüğünde, ortaya çıkan tablo etkileyici:
- 1.400’den fazla aktif startup ve kişi başına unicorn sayısında CEE liderliği,
- Devletin tasarladığı startup dostu vergi sistemi,
- Son derece gelişmiş dijital devlet altyapısı (e-Devlet, e-Residency vb.),
- Doğrudan hibe programları, devlet destekli VC fonları ve Startup Visa gibi mobilite araçları.
Estonya hükümeti, startup ekosistemini yalnızca “teşvik” etmiyor; stratejik bir büyüme aracı olarak konumlandırıyor. Kamu desteği; erken aşama hibelerden dev yatırımlara, vergisel kolaylıklardan uluslararası yetenek çekimine kadar geniş bir yelpazeye yayılıyor.
Türk girişimciler için kritik soru şu: Bu mekanizmalardan nasıl yararlanabilirsiniz? Aşağıda Estonya’nın startup’lara sunduğu başlıca devlet desteklerini, pratik giriş noktalarıyla birlikte özetliyoruz.
Doğrudan devlet hibeleri: Estonian Business and Innovation Agency (EIS)
Estonya’da startup ve KOBİ’lere verilen hibelerin merkezinde Estonian Business and Innovation Agency – EIS (eski adıyla Enterprise Estonia) bulunuyor. Çoğu program bu kurum üzerinden yürütülüyor ve başvurular genellikle çevrimiçi alınıyor.
Çekirdek & Ar-Ge odaklı hibeler
Teknoloji, yazılım, deep-tech veya bilim temelli bir iş modeli kuruyorsanız, Estonya’nın en güçlü olduğu alan tam olarak burası. Ar-Ge ve inovasyon odaklı birkaç temel başlık şöyle:
Innovation & Development Grant (İnovasyon ve Geliştirme Desteği)
Innovation & Development Grant, erken ve büyüme aşamasındaki teknoloji girişimlerinin yeni ürün veya hizmet geliştirmesini destekler.
- Hibe tutarı: Yaklaşık 75.000 – 350.000 €,
- Destek oranı: Proje maliyetinin %80’ine kadar,
- Kapsam: Ar-Ge, prototip geliştirme, test, sertifikasyon, ürün doğrulama,
- Hedef kitle: Teknoloji ve inovasyon odaklı startup’lar.
Ürününü henüz ticari ölçeğe taşımamış ancak teknik olarak güçlü bir çekirdeğe sahip girişimler için son derece kritik bir kaynak.
Applied Research Grant (Uygulamalı Araştırma Hibesi)
Estonya, laboratuvar ve üniversite temelli projeleri de sahaya indirmek istiyor. Applied Research Grant bunun için tasarlanmış büyük ölçekli bir Ar-Ge hibesi.
- Hibe tutarı: 2 milyon €’ya kadar,
- Odak: Yeni teknolojiler, ürünler veya hizmetler geliştiren ileri seviye Ar-Ge projeleri,
- Kimler için: Deep-tech, bilim temelli ve yüksek riskli inovasyon projeleri.
Bu program klasik “MVP” seviyesini aşmış, ciddi bilimsel altyapı gerektiren girişimler için uygun.
Product Development Grant (Ürün Geliştirme Desteği)
Bir prototipiniz var ve artık ticarileşmeye, üretim ölçeğini büyütmeye hazırsınız. Product Development Grant tam bu aşamada devreye giriyor.
- Hibe tutarı: 500.000 €’ya kadar,
- Amaç: Prototipi pazara hazır ürüne dönüştürmek, ölçeklendirmek, lansman ve pazarlama faaliyetleri,
- Avantaj: Seri üretim, uluslararası pazarlama ve ölçekleme maliyetlerini hafifletir.
Programme for Applied Research – Small Projects
Daha küçük ama odaklı Ar-Ge projeleri için “small projects” formatı bulunur.
- Toplam bütçe: Yaklaşık 6 milyon €,
- Proje başı hibe: 250.000 €’ya kadar,
- Odak alanlar: Dijital çözümler, yapay zeka, siber güvenlik, sağlık teknolojileri, akıllı ve sürdürülebilir enerji vb.
Büyük bir laboratuvar projesi yürütmüyorsanız ama ciddi bir teknolojik yenilik üzerinde çalışıyorsanız, bu çerçeve çok daha ulaşılabilir.
Küçük inovasyon hibesi (Innovation Grant)
Estonya, klasik KOBİ’lerin de inovasyon döngüsüne girmesini istiyor. Bunun için daha düşük tutarlı bir inovasyon hibesi var.
- Hibe tutarı: Yaklaşık 7.500 €,
- Özkaynak katkısı: Yaklaşık %20 girişimci katkısı,
- Hedef: Yeni ürün veya teknoloji denemelerine giriş aşaması.
Bu destek tek başına şirketi uçurmaz ama daha büyük EIS programlarına hazırlık niteliğinde önemli bir ilk adım sağlar.
Kuruluş aşamasındaki girişimciler için: Start-up Grant
Estonya’da sıfırdan şirket kurarken, yalnızca teknolojiye değil; iş modelinizin büyüme potansiyeline de bakılır. Start-up Grant (Yeni Girişimci Desteği), ilk gelirlerini yaratmaya çalışan girişimciler için tasarlandı.
- Amaç: Ciro artışı ve istihdam yaratma potansiyeli olan yeni girişimleri desteklemek,
- Hedef kitle: Büyüme ve ölçeklenme potansiyeli olan yeni şirketler,
- Kapsam: İlk yatırımlar, ekip kurma, pazarlama, ürün lansmanı vb.
Hibe tutarı ve koşullar dönemsel çağrılara göre güncellenir. Güncel rakamlar ve başvuru kriterleri için Estonian Business and Innovation Agency sayfasını kontrol etmek gerekir.
Türkiye’de veya başka bir ülkede kurduğunuz yapıyı Estonya’ya taşımayı düşünüyorsanız, bu tip hibeler iş modelinizi “pivot” ederek Baltık ve AB pazarlarına uyarlamanız için önemli bir finansal yastık sağlayabilir.
Büyüme, dijitalleşme ve ihracat odaklı programlar
Estonya, startup’ların yalnızca ürün üretmesini değil, globalleşmesini de hedefliyor. Bu nedenle ölçeklenme, dijitalleşme ve ihracata yönelik ayrı programlar bulunuyor.
Development Programme Support
Bu program, şirketlerin kurumsal kapasitesini güçlendirmeye odaklanır.
- Hibe tutarı: Yaklaşık 100.000 – 500.000 €,
- Odak: Dijitalleşme, süreç optimizasyonu, yeni pazarlara giriş, sürdürülebilirlik yatırımları.
Enterprise Development Programme
Daha olgun şirketler için tasarlanmış bu programda, belirli bir ölçeğin üzerine çıkmış işletmelere ciddi tutarlarda destek verilir.
- Şartlar: En az 2 yıldır faal, en az 8 çalışan,
- Hibe tutarı: 500.000 €’ya kadar,
- Özkaynak koşulu: Şirketin yaklaşık %55 özkaynak koyması beklenir,
- Hedef: Uluslararası büyüme, inovasyon, dijital dönüşüm, sürdürülebilirlik.
İhracat ve uluslararasılaşma hibeleri
Özellikle yaratıcı sektörler ve niş alanlarda faaliyet gösteren startup’lar için ihracat odaklı hibeler önemli.
- İhracat kapasitesi geliştirme hibesi: Proje başına 75.000 €’ya kadar,
- Kapsam: Yeni pazarlara giriş stratejileri, marka konumlandırma, uluslararası fuarlar ve etkinlikler.
Estonya’dan Avrupa’ya açılmak isteyen SaaS, oyun, tasarım ve yaratıcı endüstri şirketleri bu kalemden sıklıkla yararlanıyor.
Dijitalleşme desteği (Support Digitalisation)
Estonya, zaten oldukça dijital bir ülke olmasına rağmen özel şirketleri daha da ileriye taşımak istiyor.
- Hibe tutarı: 35.000 €’ya kadar,
- Özkaynak katkısı: %30–50,
- Hedef: ERP, CRM, otomasyon, veri analitiği gibi dijitalleşme yatırımları.
Büyük ölçekli yatırımlar ve scale-up teşvikleri
Girişiminiz hızla büyüyorsa ve üretim, lojistik veya fiziksel altyapı gerektiriyorsa, Estonya bunun için de mekanizmalar sunuyor.
Support for Investments
- Hibe tutarı: Sanayi ve üretim şirketleri için proje başına 3 milyon €’ya kadar,
- Özkaynak oranı: Yaklaşık %85 şirket katkısı,
- Odak: Kapasite artışı, yeni üretim hatları, verimlilik yatırımları.
Large-scale investment grant
Estonya, 100 milyon € üzerindeki mega yatırımlar için ayrıca büyük yatırım destek mekanizması işletiyor.
- Eşik: En az 100 milyon € yatırım büyüklüğü,
- Hedef: Ülke ekonomisine ciddi istihdam ve know-how transferi sağlayan yatırımlar.
Bu tür projeler genellikle devlet kurumlarıyla doğrudan müzakere edilerek, özel şartlarla yapılandırılıyor.
Devlet destekli VC fonları: SmartCap ve sermaye programları
Estonya ekosisteminin fark yaratan unsurlarından biri, devletin yalnızca hibe veren kurum olmaktan çıkıp risk sermayesi yatırımcısı rolünü de üstlenmesi.
SmartCap: Ulusal yatırım fonu
Estonya hükümeti, SmartCap adlı ulusal yatırım fonu üzerinden startup ekosistemine toplam 50 milyon € yatırım taahhüdü verdi.
- Kaynak, yaklaşık 4–5 yıl içinde farklı fonlara ve araçlara dağıtılıyor,
- 2025’te bütçeden 17 milyon € aktarılması planlandı,
- Kalan 32,2 milyon € ise Baltık İnovasyon Fonu ve EstFund geri ödemelerinden geliyor.
SmartCap’in ana amacı:
- Erken aşama ile büyüme aşaması arasındaki “finansman boşluğunu” kapatmak,
- Özel sektör VC’lerini daha fazla risk almaya teşvik etmek.
Risk Capital Fund ve Green Fund gibi alt araçlarla hem teknoloji startup’larına hem de yeşil çözümlere doğrudan veya dolaylı yatırımlar sağlanıyor.
AB fonları ve EIC Accelerator
Estonya merkezli veya e-Residency üzerinden kurulan şirketler, yalnızca ulusal kaynaklara değil, Avrupa Birliği fonlarına da erişebiliyor.
- Horizon Europe çerçevesinde Ar-Ge ve inovasyon projeleri,
- EIC Accelerator ile derin teknoloji ve yüksek ölçeklenme potansiyeli olan girişimler destekleniyor.
EIC Accelerator kapsamında:
- Hibe: 2,5 milyon €’ya kadar,
- İsteğe bağlı özsermaye yatırımı: Ek 10–15 milyon € arası.
Estonya devleti ve EIS, bu fonlara erişim sürecinde startup’lara metodoloji, başvuru hazırlığı ve uygunluk konularında rehberlik sunuyor. Süreç anlatımları ve rehberler, hem EIS hem de e-Residency portallarında detaylandırılıyor.
Vergi avantajları ve hukuki altyapı
Estonya devletinin startup’lara sunduğu destekler yalnızca hibe ve yatırım değil; vergi politikası da bu stratejinin kritik bileşenlerinden biri.
Estonian CIT modeli: Dağıtılmayan kârda vergi yok
Estonya’nın kurumlar vergisi sistemi, dünyada en çok referans verilen modellerden biri:
- Şirket kâr ettiği anda vergi ödemez,
- Kârı şirkette bırakır, yeniden yatırıma yönlendirirseniz kurumlar vergisi ödemezsiniz,
- Vergi yalnızca kâr dağıtımı (temettü vb.) anında doğar.
Bu yapı, özellikle hızlı büyümek isteyen startup’lar için çok kritik; çünkü nakit akışını bozmadan, yatırım turu beklemeden, kârı büyüme için kullanma imkânı sağlar.
Dijital devlet ve e-Residency
Estonya’nın dijitalleşme seviyesi, bürokratik yükleri önemli ölçüde azaltıyor:
- Şirket kuruluşu çoğu durumda birkaç saat içinde, tamamen online,
- E-imza, e-fatura ve e-devlet entegrasyonu sayesinde muhasebe ve yasal süreçler büyük ölçüde otomatize,
- e-Residency programı ile dünyanın herhangi bir yerinden Estonya’da şirket kurup uzaktan yönetme imkânı.
Bu dijital altyapı, özellikle yazılım, danışmanlık, uzaktan çalışan ekipler ve “born global” SaaS şirketleri için önemli bir operasyonel avantaj yaratır.
Mobilite: Startup Visa ve uluslararası yetenek çekimi
Estonya, küresel yetenekleri çekmek için startup’lara özel Startup Visa programı ve diğer mobilite araçlarını sunuyor. Bu sayede AB dışından girişimciler de Estonya’da şirket kurup yerleşebiliyor.
- Startup Visa, iş modelinizi Estonya Startup Komitesi’ne onaylatmanız durumunda, oturum ve çalışma izni süreçlerini hızlandırır,
- Takım üyeleri ve aile bireyleri için de kolaylaştırılmış prosedürler bulunur,
- Startup’lar, yetenek açığını kapatmak için dünyanın dört bir yanından ekip arkadaşlarını Estonya’ya çekebilir.
Bu mobilite boyutu, Türkiye’de kurulu bir teknoloji şirketinin, yönetim merkezini veya Ar-Ge kolunu Estonya’ya taşımasını da pratik ve hukuken daha öngörülebilir hâle getirir.
Türk girişimciler için stratejik fırsatlar
Estonya’nın sağladığı destekler, Türkiye merkezli girişimler için üç temel senaryoda öne çıkar:
- AB pazarına açılmak isteyen SaaS / teknoloji startup’ları: e-Residency ile şirketleşme, EIS hibeleri, Estonya CIT avantajı ve AB fonlarına erişim.
- Deep-tech & Ar-Ge odaklı ekipler: Applied Research Grant, Product Development Grant, EIC Accelerator ve SmartCap destekli fonlarla çok katmanlı bir finansman yapısı.
- Uzaktan çalışan, sınır ötesi ekipler: Estonya üzerinden şirketleşip, Türkiye’den veya diğer ülkelerden personel çalıştırma; buna uygun bordro, vergi ve sosyal güvenlik kurguları.
Corpenza bu denklemde nerede devreye girer?
Estonya’nın sunduğu bu geniş imkanlar cazip görünse de, uygun programı seçmek, şirket yapınızı doğru kurmak ve uluslararası vergi ile sosyal güvenlik yükümlülüklerini optimize etmek profesyonel bir planlama gerektirir.
Corpenza olarak:
- Estonya başta olmak üzere Avrupa’da şirket kuruluşu ve yapılandırması (holding – operasyonel şirket – IP şirketi kurguları),
- e-Residency ve Startup Visa süreçlerinde iş modeli ve şirket yapısının fizibilite analizleri,
- Estonya’da şirket kurarken Türkiye’de kalan ekip için uluslararası muhasebe, bordro (payroll/EOR) ve posted worker modelleriyle vergi optimizasyonu,
- Ar-Ge ve inovasyon odaklı yapılarda çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları ve fon uyumluluğu çerçevesinde gelir akışlarının yapılandırılması,
- AB fonlarına başvurmayı düşünen girişimler için uygun şirketleşme modeli ve nakit akışı planlaması
gibi başlıklarda uçtan uca danışmanlık sunuyoruz.
Özellikle ekipleriniz birden fazla ülkede çalışıyorsa, çalışanları Estonya şirketi üzerinden istihdam ederken Türkiye’de ikamet etmeye devam ediyorlarsa; vergi, sigorta ve “permanent establishment” risklerinin doğru yönetilmesi kritik. Bu noktada Estonya’nın avantajlarını korurken, diğer ülkelerde risk doğurmayan bir yapı kurmak için profesyonel destek almak büyük fark yaratır.
Sonuç: Estonya, doğru kurguyla küresel büyümenin kaldıraç noktası olabilir
Estonya; startup dostu vergi rejimi, güçlü Ar-Ge ve inovasyon hibeleri, devlet destekli VC fonları, dijital devlet altyapısı, Startup Visa ve e-Residency gibi araçlarla dünyanın en sistematik kamu destekli startup ekosistemlerinden birini sunuyor.
Türk girişimciler için bu, yalnızca “daha az vergi” anlamına gelmiyor. Doğru kurgulandığında Estonya:
- AB’ye açılan bir kurumsal kapı,
- Ar-Ge ve inovasyon projeleri için büyük ölçekli hibe ve yatırım havuzu,
- Uzaktan çalışan ekipler için esnek ama hukuken sağlam bir operasyon merkezi
haline gelebilir.
Ancak her teşvik gibi, Estonya desteklerinin de şartları, kapsamları ve bütçeleri dönemsel olarak değişir. Bu nedenle adım atmadan önce hem güncel resmi kaynakları incelemek hem de iş modelinizi uluslararası ölçekte yeniden tasarlamak için uzmanlarla birlikte hareket etmek önemlidir.
Önemli uyarı (disclaimer)
Bu yazı, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Buradaki hiçbir bilgi, hukuki, finansal, vergisel veya yatırım danışmanlığı niteliği taşımaz ve böyle yorumlanmamalıdır. Estonya’daki hibe, teşvik, vergi ve vize programlarının koşulları zaman içinde değişebilir; başvuru yapmadan önce mutlaka ilgili ülkenin resmi kurumları ve güncel mevzuat kontrol edilmelidir. Somut kararlar almadan önce, Estonya ve Türkiye mevzuatına hâkim profesyonel danışmanlardan destek almanız önemlidir.
