Türkiye vatandaşlık programı, özellikle yatırım yoluyla vatandaşlık almak isteyen küresel yatırımcılar için son yılların en popüler seçeneklerinden biri haline geldi. Ancak pasaportu aldıktan sonra çoğu yatırımcı aynı soruyla karşılaşıyor: “Türk vatandaşı olursam dünya çapında gelirime vergi öder miyim?”
Bu sorunun cevabı, sanıldığının aksine “otomatik olarak evet” değil. Türkiye, vatandaşlığa değil, ikamet esaslı (residency-based) bir vergi sistemi uyguluyor. Yani vergi yükümlülükleriniz, pasaportunuzdan çok, Türkiye’de ne kadar zaman geçirdiğiniz ve gelirinizin nereden kaynaklandığı ile belirleniyor.
Türkiye Vatandaşlık Programında Vergi Mantığı: Vatandaşlık ≠ Otomatik Dünya Geliri Vergisi
Yatırım yoluyla Türk vatandaşlığı aldığınızda, sadece vatandaş olduğunuz için dünya çapındaki geliriniz üzerinden otomatik vergi ödemezsiniz. Vergilendirme, tamamen “tam mükellef” mi “dar mükellef” mi olduğunuzla ilgilidir.
Türkiye’de iki temel vergi statüsü bulunur:
- Tam mükellef (full taxpayer) – Türkiye’de yerleşik sayılanlar
- Dar mükellef (limited taxpayer) – Türkiye’de yerleşik sayılmayanlar
Vatandaşlık, bu ayrımı tek başına değiştirmez. Bu yüzden, yatırımcıların büyük bölümü, bilinçli planlama ile dar mükellef statüsünde kalarak dünya çapındaki gelirlerini Türkiye’de vergilendirme dışında tutar.
Vergi Mükellefiyeti: 183 Gün Kuralı ve İkamet Kriterleri
Türkiye’de vergi mukimlik statünüzü belirleyen temel kriter, takvim yılı içinde Türkiye’de geçirdiğiniz gün sayısı ve “yerleşme niyetiniz”dir.
Dar Mükellef (Non-Resident) – Çoğu Yatırımcının Tercihi
Aşağıdaki şartları sağlıyorsanız genellikle dar mükellef sayılırsınız:
- Bir takvim yılında Türkiye’de 183 günden az kalmak
- Türkiye’de kalıcı bir yerleşim amacı taşımamak (aile, iş merkezi, yaşam merkezi vb. başka bir ülkede olmak)
Dar mükellef statüsünde:
- Sadece Türkiye kaynaklı gelirleriniz (örneğin Türkiye’deki kira gelirleri, mevduat faizleri, Türkiye’deki şirketten elde edilen gelirler) vergilendirilir.
- Yurt dışındaki maaş, temettü, hisse senedi kazancı, kripto kazancı gibi Türkiye dışı gelirleriniz vergileme kapsamı dışındadır.
Bu nedenle, yatırım yoluyla vatandaşlık alanların önemli bir kısmı fiilen yurt dışında yaşamaya devam eder ve Türkiye’de dar mükellef olarak kalır.
Tam Mükellef (Resident) – 183+ Gün veya Yerleşim Yeri
Aşağıdaki durumlardan biri oluştuğunda, Türkiye sizi genellikle tam mükellef sayar:
- Bir takvim yılında Türkiye’de 183 günden fazla bulunmak
- Türkiye’de yerleşim yeri (domicile) edinmek; yani hayatınızın ağırlık merkezinin Türkiye’ye kayması
Tam mükellef olduğunuzda kural olarak:
- Dünya çapındaki gelirleriniz Türkiye’de vergilendirme kapsamına girer.
- Ancak uygulamada, özellikle yabancı kazançlar açısından, gelirin Türkiye’ye transfer edilmesi veya Türkiye’de kullanılması önemlidir; pasif biçimde yurt dışında tutulan bazı varlıklar fiilen vergilenmeyebilir.
- Türkiye’nin 60’tan fazla ülke ile yaptığı çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları, aynı gelir üzerinden iki ülkede birden vergi ödememenizi sağlar (vergi kredisi veya istisna yoluyla).
Bu nedenle, sık Türkiye’ye gelen, burada yaşayan veya iş yürüten yatırımcıların, gün sayımını ve fiili yerleşim durumunu dikkatle yönetmesi gerekir.
Yatırım Yoluyla Vatandaşlık Seçenekleri ve Vergi Etkileri
Yatırım yoluyla vatandaşlık programında en sık tercih edilen iki rota şunlardır:
- En az 400.000 USD tutarında gayrimenkul yatırımı (en az 3 yıl elde tutma şartıyla)
- En az 500.000 USD tutarında banka mevduatı (en az 3 yıl blokeli hesapta tutma şartıyla)
Her iki yatırım türünün de kendine özgü vergi sonuçları ve nakit akışı etkileri bulunur. Aşağıda bunları parça parça ele alalım.
Gayrimenkul Yatırımı Yapan Vatandaşlık Sahipleri İçin Vergi Yükümlülükleri
Alım Sırasındaki Vergiler: Tapu Harcı, KDV ve Diğer Masraflar
Türkiye’de vatandaşlık için gayrimenkul alırken karşılaşacağınız temel vergiler şunlardır:
- Tapu harcı (Property Transfer Tax): Satış bedelinin %2’si alıcı, %2’si satıcı olmak üzere toplam %4 oranında hesaplanır. Pratikte bu yük çoğu zaman fiilen tamamen alıcıya yansıtılır. Ayrıca dosya, değerleme, tercüme vb. için yaklaşık 3.000 USD civarında yan masraflar oluşabilir.
- KDV (Katma Değer Vergisi):
- Şirketten alınan konutlarda çoğunlukla %18,
- Küçük metrekareli, lüks olmayan ve büyükşehir dışında kalan bazı konutlarda %1 oranı uygulanır.
İlk kez Türkiye’de konut alan, yerleşik olmayan yabancılar için belirli şartlarla KDV istisnası söz konusudur (örneğin konutun 150 m² altında, lüks segment dışında olması ve ödemenin banka kanalıyla yapılması gibi).
Detaylı koşullar sık güncellendiği için, son durumu Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi üzerinden kontrol etmek önemlidir.
Yıllık Emlak Vergisi
Gayrimenkulü aldıktan sonra, her yıl belediyeye emlak vergisi ödersiniz. Oranlar genel olarak:
- Mesken için %0,1 – %0,2 aralığındadır (büyükşehir olup olmamasına göre değişir).
Türkiye ile kıyaslandığında, birçok AB ülkesine göre bu oranlar görece düşüktür; uzun vadeli elde tutma maliyeti sınırlı kalır.
Kira Geliri Vergisi
Yatırım yaptığınız gayrimenkulü kiraya verirseniz, kira geliriniz gelir vergisine tabidir. Hem tam mükellefler hem dar mükellefler için geçerli olmakla birlikte, dar mükellefler sadece Türkiye kaynaklı kira gelirini beyan eder.
Kira gelirleri için uygulanan gelir vergisi dilimleri (örnek oran seti):
- Gelirin ilk dilimi için %15
- Gelir arttıkça %20, %27, %35 ve %40 şeklinde kademeli artış
Kira gelirinizden; bakım, onarım, amortisman, yönetim giderleri gibi bazı kalemleri gider olarak düşebilirsiniz. Böylece efektif vergi yükü, brüt kira üzerinden hesaplanan teorik orandan daha düşük olur.
Satışta Değer Artış Kazancı (Capital Gains Tax – CGT)
Vatandaşlık için aldığınız gayrimenkulü satarken, elde ettiğiniz kazanç (alış ve satış bedeli arasındaki fark) belirli şartlarda vergilendirilir:
- Gayrimenkulü 5 yıldan kısa süre elde tutup satarsanız; kazanç, değer artış kazancı olarak gelir vergisine tabidir.
- 5 yıl geçtikten sonra yapılan satışlar, mevcut mevzuata göre genellikle değer artış kazancı vergisinden istisnadır.
- Her yıl belirlenen istisna tutarının (örneğin 2024 için yaklaşık 87.000 TL civarında) altındaki kazançlar beyan dışı kalır.
- Dar mükellef iseniz ve Türkiye’deki taşınmazınızı satıyorsanız, kazancı beyan etmek için satıştan itibaren kısa bir süre içinde (örn. 15 gün) özel beyanname vermeniz gerekir.
Burada dikkat edilmesi gereken kritik nokta, vatandaşlık için en az 3 yıl elde tutma zorunluluğu ile CGT istisnası için 5 yıl kuralının farklı şeyler olduğudur. 3 yıl dolmadan satmanız, vatandaşlığın iptali riskini doğurabilir; 5 yıl dolmadan satmanız ise kazanç üzerinden vergi ödemek anlamına gelir.
Banka Mevduatı ile Vatandaşlık Alanlar İçin Vergi Rejimi
En az 500.000 USD (veya muadili döviz/TRY) tutarında mevduatı 3 yıl boyunca Türk bankasında tutarak vatandaşlık almak mümkündür. Bu durumda ana vergi kalemi, mevduat faiz gelirleri üzerinde uygulanan stopajdır.
Döviz Hesapları (USD, EUR vb.)
- Vadesi 6 aya kadar veya 1 yıla kadar: Yaklaşık %20 stopaj
- Vadesi 1 yıldan uzun: Yaklaşık %18 stopaj
Bu vergi genellikle kaynakta kesilir ve ayrıca beyan gerektirmez. Yani yatırımcı için süreç operasyonel açıdan oldukça basittir.
Türk Lirası Mevduatlar
- Vadesi 6 aya kadar: Yaklaşık %5 stopaj
- Vadesi 1 yıla kadar: Yaklaşık %3 stopaj
- Vadesi 1 yıldan uzun: %0 stopaj (uzun vadeli TL mevduata teşvik amaçlı)
Burada TL faiz oranları genelde döviz faizlerinden daha yüksek olduğundan, kur riski vs. vergi avantajı dengesini ayrıca analiz etmek gerekir. Özellikle büyük tutarlı yatırımlarda, hem faiz getirisi, hem kur hareketleri, hem de stopaj yükü birlikte değerlendirilmelidir.
Dünya Geliri, Çifte Vergilendirme Anlaşmaları ve Türkiye’nin Avantajları
Türkiye tam mükellefler için dünya geliri vergilendirmesi öngörse de, pratikte yatırımcıların üzerindeki yükü hafifleten birkaç önemli unsur var:
- Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları (DTA/DTT): Türkiye’nin 60’tan fazla ülkeyle imzaladığı anlaşmalar sayesinde, aynı gelir üzerinden hem kaynak ülkede hem Türkiye’de iki kez vergi ödememeniz için; ya Türkiye’de mahsup imkânı tanınır ya da belirli gelir türleri tamamen istisna edilir.
- Transfer ve kullanım kriteri: Bazı yabancı gelirler, Türkiye’ye hiç getirilmediyse veya Türkiye’de kullanılmadıysa fiilen vergi doğmayabilir. Ancak bu alan uygulama detaylarında hassastır ve mutlaka profesyonel danışmanlık gerektirir.
Bu çerçevede, küresel ölçekte gelir elde eden yatırımcılar için en kritik konu, ikamet planlaması, gün sayımı ve gelir akışlarının hangi ülkede vergilendirildiğinin doğru kurgulanmasıdır.
Diğer Önemli Vergi Başlıkları: Servet, Miras, Sosyal Güvenlik
Servet ve Miras Vergisi Perspektifi
- Türkiye’de genel anlamda klasik bir servet vergisi bulunmaz. Yani dünya çapındaki varlıklarınız için yıllık net varlık vergisi ödemezsiniz.
- Dar mükellef yabancılar için Türkiye dışındaki miras ve bağışlar genellikle Türk vergi sisteminin kapsamı dışındadır.
Bu durum, özellikle Avrupa’daki yüksek miras/servet vergisi rejimlerinden kaçınmak isteyen yatırımcılar için Türkiye pasaportunu stratejik bir planlama aracına dönüştürebilir. Ancak aile yapısı, varlık dağılımı ve diğer ülke vatandaşlıklarıyla birlikte ele almak gerekir.
Sosyal Güvenlik ve Çalışma Geliri
- Türkiye’de fiilen çalışan kişiler için sosyal güvenlik primi yükümlülükleri doğar. Ancak çoğu CBI yatırımcısı Türkiye’de maaşlı işte çalışmadığından, bu yükümlülükler pratikte sınırlıdır.
- Yurt dışı emekli maaşları, Türkiye’ye getirilmedikçe veya belirli şartlar oluşmadıkça genellikle Türkiye’de ek vergilemeye tabi olmaz.
Riskler, İncelemeler ve Uyum (Compliance) Zorunluluğu
Küresel vergi şeffaflığı standartları (OECD, CRS vb.) nedeniyle, Türkiye de dahil olmak üzere çok sayıda ülke artık otomatik bilgi değişimi yapıyor. Bu durum:
- Yurt dışındaki hesap hareketlerinizin ve gelirlerinizin, Türk vergi idaresinin bilgisine daha kolay ulaşabileceği anlamına gelir.
- Belgesiz para transferleri, vergi cenneti olarak tanımlanan ülkelerdeki hesaplar, açıklanamayan varlık artışları veya 183 gün kuralının ihlali gibi durumlar, inceleme ve vergi riskini artırır.
Yüksek tutarlı varlık ve gelir hareketleri olan CBI yatırımcıları için; gelirlerin kaynağını belgelemek, gün sayımını takip etmek ve beyanları eksiksiz yapmak artık zorunlu bir risk yönetimi adımıdır.
Corpenza Perspektifi: Vatandaşlık, Vergi ve Küresel Mobiliteyi Birlikte Planlamak
Türkiye vatandaşlığı, tek başına güçlü bir pasaporttan çok daha fazlasını sunar: şirketleşme, ikamet, istihdam, varlık koruma ve vergi optimizasyonu gibi alanlarda stratejik kapılar açar. Ancak bu kapılardan doğru şekilde geçmek için, hukuki ve vergisel boyutu birlikte kurgulamak gerekir.
Corpenza olarak biz;
- Yatırım yoluyla Türkiye vatandaşlığı planlayan kişilere, sadece “pasaport” odaklı değil, vergi mukimliği ve global gelir yapısı odaklı bir bakış sunarız.
- Türkiye’de ve Avrupa’da şirket kuruluşu, bordro (EOR), posted worker modeli, vergi optimizasyonu ve uluslararası muhasebe alanlarında çözüm üretiriz.
- Yatırımınızı; gayrimenkul, banka mevduatı ve olası iş/şirket yapılarıyla birlikte, çifte vergilendirme anlaşmaları, gün sayımı planı ve aile yapınız çerçevesinde yeniden modellemeye yardımcı oluruz.
Böylece Türkiye vatandaşlığını; sadece ikinci pasaport değil, küresel mobilite, varlık korunması ve vergisel verimlilik açısından entegre bir araç hâline getirebilirsiniz.
Sonuç: Türkiye Vatandaşlığında Vergi Yükümlülüklerini Stratejiye Dönüştürmek
Özetlemek gerekirse:
- Türkiye, vatandaşlığa değil, ikamete dayalı bir vergi sistemi uygular.
- Çoğu CBI yatırımcısı, dar mükellef statüsünde kalarak yalnızca Türkiye kaynaklı gelirleri için vergi öder; dünya geliri Türkiye’de vergilenmez.
- 183 gün kuralı ve Türkiye’deki fiili yerleşim durumunuz, vergi kaderinizi belirler.
- Gayrimenkul ve banka mevduatı yatırımlarında; tapuda, yıllık elde tutma maliyetinde, kira ve faiz gelirlerinde net bir vergi tablosu vardır. Bunları yatırım kararına entegre etmeden adım atmamak gerekir.
- Çifte vergilendirme anlaşmaları ve güncel vergi teşvikleri, doğru kullanıldığında Türkiye vatandaşlığını vergi açısından oldukça rekabetçi kılar.
Türkiye vatandaşlığı, doğru vergi ve yapılandırma stratejisi ile ele alındığında, hem Avrupa’ya açılan güçlü bir kapı hem de küresel ölçekte vergi ve mobilite optimizasyonu sağlayan bir araç olabilir. Burada kritik olan, süreci bireysel durumunuza uygun şekilde, profesyonel destekle planlamaktır.
Önemli Uyarı (Disclaimer)
Bu metin, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hiçbir şekilde hukuki, mali veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz. Vergi oranları, istisnalar ve mevzuat hükümleri zaman içinde değişebilir; kişisel durumunuza göre farklı uygulanabilir.
Herhangi bir yatırım, vatandaşlık başvurusu, şirketleşme veya vergi planlaması kararı almadan önce, mutlaka güncel mevzuatı resmi kaynaklardan (örneğin Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi gibi) kontrol edin ve yetkin bir vergi danışmanı ya da hukuk uzmanından bireysel profesyonel danışmanlık alın.
