Baltıklar neden “şirket kurma” gündeminin merkezinde?
Avrupa Birliği içinde hızlı şirketleşme, öngörülebilir vergi çerçevesi ve dijital iş yapma kolaylığı arayan girişimciler için Baltık ülkeleri (Estonya, Letonya, Litvanya) güçlü bir alternatif seti sunar. Ancak “Baltık’ta şirket kurmak” tek bir paket değildir: Her ülkenin kurumsal vergi sistemi, kuruluş hızı, minimum sermaye, teşvik yapısı ve uyumluluk/muhasebe dinamikleri farklıdır.
Bu rapor tarzı kıyaslamada amaç, hangi Baltık ülkesinin hangi iş modeline daha iyi oturduğunu netleştirmek ve karar sürecini hızlandırmaktır. Özellikle yeniden yatırıma odaklı startuplar, AB’ye satış yapan hizmet şirketleri, Ar-Ge/IP odaklı teknoloji firmaları ve holding-kurgu düşünen gruplar için kritik ayrımları öne çıkaracağız.
İhtiyaç tanımı: “En ucuz ülke” değil, “en uygun ülke”
Şirket kuruluşunda en sık yapılan hata, tek metrik üzerinden karar vermektir: yalnızca kurumsal vergi oranı, yalnızca kuruluş maliyeti veya yalnızca “online şirket kuruluyor mu” gibi. Oysa asıl soru şudur: Şirket kârı ne kadar süre işletmede kalacak, ne kadar dağıtılacak ve hangi faaliyet (ticaret, yazılım, Ar-Ge, holding) ağırlıkta olacak?
Örneğin kârın büyük kısmını her yıl işte bırakıp büyümeye yatıran bir şirket ile temettü dağıtmayı planlayan bir şirketin “ideal ülke” seçimi aynı olmaz. Benzer şekilde Ar-Ge ve patentli ürün geliştiren bir firma, kurumsal vergi oranından ziyade Ar-Ge kesintileri ve patent kutusu gibi mekanizmalara bakmalıdır.
Kurumsal vergi sistemlerinde temel ayrım: Ertelenmiş vergi vs. klasik model
Baltık kıyaslamasının kalbinde vergi sistemi yer alır. Estonya ve Letonya kurumsal vergide ertelenmiş vergilendirme yaklaşımıyla ayrışır: şirketler dağıtılmayan kârlar üzerinden vergi ödemez; vergi, kâr dağıtımı (temettü veya benzeri dağıtım) gerçekleştiğinde tetiklenir. Litvanya ise daha geleneksel bir kurumsal gelir vergisi yapısını benimser.
Bu fark, nakit akışı yönetimi açısından doğrudan etki yaratır. Büyüme döneminde kârı içeride tutup işe yatıran ekosistemlerde ertelenmiş vergi, şirket finansmanını fiilen rahatlatır. Buna karşın düzenli temettü planlayan yapılarda efektif yük daha görünür hale gelir ve ülke seçimi farklılaşır.
Vergi oranları: tablo ne söylüyor?
- Estonya: Standart kurumsal vergi oranı %22. Dağıtılmayan kârlar için %0.
- Letonya: Standart oran %20 (bazı hesaplama yöntemleriyle %25 efektif olarak ifade edilir). Dağıtılmayan kârlar için %0.
- Litvanya: Standart kurumsal vergi oranı %16. Dağıtılmayan kârlar da genel olarak %16 çerçevesinde vergilenir.
Özetle: kâr tutma (retention) oranı yüksek şirketler için Estonya ve Letonya doğal şekilde öne çıkar. Litvanya ise “vergiyi dağıtım anına ertelemek” yerine, farklı ve güçlü teşviklerle (özellikle Ar-Ge/IP) rekabet eder.
Sermaye kazançları ve yapılandırma perspektifi
Karşılaştırmada dikkat çeken bir diğer unsur, sermaye kazançlarına yaklaşım ve istisna alanlarıdır. Veriler; Estonya ve Letonya’da sermaye kazançları için tam istisna yaklaşımının daha güçlü olduğunu, Litvanya’da ise sermaye kazançlarının kurumlar vergisi çerçevesinde ele alınabildiğini gösterir. Bu ayrım; hisse devri planı olan ortaklık yapılarında, yatırım alma/çıkış (exit) kurgularında ayrıca analiz gerektirir.
Kuruluş süreçleri ve maliyetler: hız ve sermaye eşiği
Baltık ülkelerinde en yaygın şirket türü limited liability company formatıdır: Estonya’da OÜ, Letonya’da SIA, Litvanya’da UAB. Tercih edilme nedeni; görece basit kuruluş prosedürü ve sermaye gereksinimlerinin yönetilebilir olmasıdır.
Minimum sermaye, süre ve ücret kıyaslaması (özet)
- Estonya: Minimum sermaye €0,01; kuruluş ücreti €200–265; kuruluş süresi 1–3 gün.
- Letonya: Minimum sermaye €2.800; kuruluş ücreti/süresi veriye göre net belirtilmiyor.
- Litvanya: Minimum sermaye €1.000; kuruluş ücreti/süresi veriye göre net belirtilmiyor.
Bu tabloda en kritik sonuç açık: Estonya hız ve sermaye esnekliğinde lider. Elektronik kuruluş prosedürü sayesinde 1–3 iş günü bandında ilerleyebilmesi ve sembolik sermaye eşiği, özellikle “pazara hızlı çıkış” hedefi olan girişimler için avantaj yaratır.
Dijital altyapı ve iş yapma kolaylığı: Estonya neden ayrı bir yerde?
Baltıklar içinde dijital altyapı konuşulduğunda Estonya’nın konumu belirginleşir. Estonya’nın e-Residency programı, yabancı girişimcilerin çevrimiçi şekilde şirket kurmasına ve işletmeyi uzaktan yönetmesine imkân verir. Bu, özellikle fiziksel olarak ülkede bulunmadan AB içinde operasyon kurgulamak isteyen kurucular için önemlidir.
Bununla birlikte Estonya’nın her avantajı “mutlak” değildir: veriler, Estonya’da yetenekli insan kaynağına erişim ve nispeten küçük iç pazar gibi konularda işletmelerin planlı hareket etmesi gerektiğini vurgular. Yani Estonya, dijital süreçlerde mükemmele yakınken “lokal işe alım ve ölçek” tarafında strateji gerektirir.
İş ortamı ve siyasi/finansal riskler: kredi notu neden konuşulur?
Uluslararası genişlemede yalnızca vergi değil, ülke risk metriği de önem taşır. Standard & Poor’s kredi notlarına göre Estonya’nın AA-, Letonya’nın ise A+ seviyesinde olduğu belirtilir. Bu tür göstergeler; bankacılık ilişkileri, uzun vadeli yatırım kararları ve ülke risk algısı üzerinde etkili olabilir.
Öte yandan araştırma verileri Baltık bölgesinin genel siyasi iklimini, global işletmeler için istikrarlı ve elverişli olarak tanımlar. Yine de her şirketin; faaliyet gösterdiği sektör, tedarik zinciri ve regülasyon hassasiyetleri doğrultusunda ülke riskini kendi çerçevesinde değerlendirmesi gerekir.
Vergi teşvikleri “kime ne sunuyor?”: ülke bazlı net okuma
Üç ülke de farklı güçlü kaslara sahiptir. Karar aşamasında “benim işim hangi kategoriye giriyor?” sorusuna hedefli bir yanıt vermek, yanlış ülke seçiminin maliyetini azaltır.
Estonya: kârı içeride tutup büyüyen şirketler için güçlü
- İdeal profil: Yeniden yatırıma odaklı, büyüme aşamasındaki şirketler.
- Temel avantaj: Dağıtılmayan kârlar üzerinde %0 vergi (vergi dağıtımda tetiklenir).
- Not: Ar-Ge tarafında “standart kesintiler” yaklaşımı bulunur; Ar-Ge yoğun firmalar Litvanya ile ayrıca kıyas yapmalıdır.
Letonya: ertelenmiş vergilendirme + mikro işletme rejimi
- İdeal profil: AB operasyonlarında konum/erişim avantajı arayan, ölçeklenebilir hizmet veya ticaret şirketleri.
- Temel avantaj: Estonya gibi dağıtılmayan kârda %0; dağıtımlar üzerinde %20 oran (Estonya’nın %22’sine kıyasla).
- Ek unsur: Mikro işletme rejimi (veri setinde %25 olarak yer alır) belirli ölçek ve koşullarda alternatif yaratabilir.
Litvanya: Ar-Ge ve fikri mülkiyet (IP) odaklı işletmeler için en kapsamlı paket
Litvanya, ertelenmiş vergilendirme yerine teşvik derinliğiyle öne çıkar. Özellikle teknoloji geliştiren, patentli ürün üreten veya Ar-Ge yatırımı yapan şirketler için önemli araçlar sunar:
- Üçlü Ar-Ge kesintisi
- Patent kutusu
- 7 serbest ekonomik bölge
- Büyük proje için tam kurumsal vergi istisnası (20 yıla kadar)
Büyük Proje rahatlaması ayrıca dikkat çekicidir: Verilere göre €20–100 milyon arası sermaye yatırımı ve 150+ çalışan (Vilnius’ta 200+) şartlarını sağlayan işletmeler 20 yıla kadar tam kurumlar vergisi istisnası alabilir. Bu, ölçekli üretim/teknoloji yatırımı planlayan gruplar için ülke seçimini dramatik biçimde etkileyebilir.
Start-up ekosistemi sinyali: sayıların söylediği
Baltıklar teknoloji startupları için hızlı büyüyen bir merkez haline gelirken, ülke bazında farklı yoğunluklar oluşur. Veriye göre 2025’te Baltık ülkelerinde kurulan 34.000 şirketin yalnızca %20’si Letonya kaynaklıdır. Bu tür oranlar tek başına “en iyi ülke”yi göstermez; ancak ekosistem yoğunluğu, yatırım ağı, mentorluk ve yetenek havuzu gibi unsurları dolaylı yoldan işaret edebilir.
Hukuk, muhasebe ve uyumluluk: görünmeyen maliyetler
Şirket kuruluş kararı sadece tescil günüyle bitmez; asıl hayat, muhasebe ve vergi uyumluluğuyla başlar. Araştırma verileri, Baltık ülkeleri benzer görünse de pratikte farkların önemli olabildiğini vurgular. Özellikle Litvanya’da sık değişen vergi yasaları, muhasebe prosedürlerinde sürekli güncelleme ihtiyacı doğurabilir.
Bu noktada “kuruluş maliyeti düşük” görünen bir ülke, düzenli raporlama, bordro, KDV süreçleri, transfer fiyatlandırması veya grup içi faturalama düzeni gibi alanlarda beklenmedik operasyonel yük yaratabilir. Dolayısıyla karar verirken şu başlıklarda ön analiz yapmak gerekir:
- Gelir modeli: B2B hizmet mi, e-ticaret mi, IP lisanslama mı?
- Kâr politikası: Kârı içeride tutma mı, temettü dağıtımı mı?
- İstihdam planı: Yerel işe alım mı, uzaktan ekip mi, posted worker/EOR kurgusu mu?
- Uyumluluk yoğunluğu: KDV, bordro, raporlama periyotları, denetim gereklilikleri
Hangi Baltık ülkesi hangi stratejiye daha çok uyar? (pratik eşleştirme)
- “Hızlı kurulum + kârı işletmede tutarak büyüme” hedefliyorsanız: Estonya genellikle en iyi başlangıç noktasıdır (1–3 günde kuruluş, €0,01 sermaye, dağıtılmayan kârda %0 vergi).
- “Ertelenmiş vergi + belirli ölçeklerde alternatif rejim” arıyorsanız: Letonya, Estonya benzeri mantığı %20 dağıtım oranıyla ve mikro işletme rejimi seçeneğiyle destekler.
- “Ar-Ge/IP, patent, büyük yatırım teşviki” odağınız varsa: Litvanya, üçlü Ar-Ge kesintisi, patent kutusu ve büyük proje kapsamında 20 yıla kadar istisna gibi güçlü kaldıraçlar sunar.
Bu eşleştirmeyi bir “ilk filtre” gibi düşünün. Nihai karar; ortaklık yapısı, fonlama planı, hedef pazar, transfer fiyatlandırması ve bordro/istihdam modeliyle birlikte verilmelidir.
Corpenza bu süreçte nasıl değer üretir?
Baltık ülkelerinde şirket kuruluşu çoğu zaman “form doldurup tescil almak” gibi görünse de, gerçek başarı doğru ülke seçimi ve uçtan uca uyumluluk tasarımı ile gelir. Corpenza, Avrupa ve globalde şirketleşme ve mobilite deneyimiyle; vergi çerçevesini iş modelinizle eşleştiren, kuruluş sonrası operasyonu sürdürülebilir kılan bir yaklaşım sunar.
Uygulamada en çok değer ürettiğimiz alanlar şunlardır:
- Ülke seçimi ve yapı kurgusu: Kâr dağıtım planı, yatırım/exit senaryosu, IP ve faturalama akışına göre en uygun Baltık ülkesini belirleme.
- Şirket kuruluşu ve kurumsal yönetişim: Doğru şirket tipi, sermaye planı, imza yetkileri ve operasyonel gerekliliklerin kurgusu.
- Uluslararası muhasebe & payroll: Bordro süreçleri, raporlama ve düzenli uyumluluğun kurulması.
- İstihdam modelleri: Yurt dışına personel gönderme, EOR/bordro çözümleri ve posted worker modeliyle vergi optimizasyonu gibi senaryolarda operasyonel planlama.
Bu yaklaşım, yalnızca “kurmak” değil; kurduktan sonra sorunsuz çalıştırmak isteyen işletmeler için riskleri azaltır, zaman kazandırır.
Sonuç: Baltıklar tek bir cevap değil, üç ayrı strateji
Baltık ülkeleri arasında seçim yaparken “hangisi daha iyi?” sorusunu, “benim şirketim için hangisi daha uygun?” sorusuna çevirmek gerekir. Estonya dijital hız ve ertelenmiş vergilendirme avantajıyla büyüme odaklı şirketlerde öne çıkar. Letonya benzer vergi mantığını farklı oran/ek rejimlerle sunar. Litvanya ise daha klasik vergi yapısına karşın Ar-Ge ve büyük yatırım teşvikleriyle özellikle teknoloji ve ölçekli projelerde güçlü bir alternatif oluşturur.
Doğru kurgu; vergi, uyumluluk, istihdam ve operasyonel gerçekliği birlikte ele aldığınızda ortaya çıkar. Bu nedenle karar öncesinde profesyonel bir değerlendirme yapmak, sonraki yıllarda oluşabilecek maliyetleri ve yeniden yapılandırma ihtiyacını ciddi ölçüde azaltır.
Sorumluluk reddi (Disclaimer)
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki, vergisel veya finansal danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulamalar ülkeye, sektöre ve somut olaya göre değişebilir; ayrıca zaman içinde güncellenebilir. Karar vermeden önce güncel resmi kaynakların kontrol edilmesini ve alanında uzman profesyonellerden destek alınmasını öneririz.
