Almanya’da yıllarca emek verdiğiniz bir şirketi satmak, sadece ticari değil aynı zamanda hukuki ve duygusal açıdan da büyük bir karar. Üstelik Almanya gibi son derece düzenlenmiş bir hukuk sisteminde, yanlış bir adım hem vergi hem de sorumluluk anlamında ağır sonuçlar doğurabilir.
Almanya’da şirket satışı: Neden stratejik bir proje olarak ele alınmalı?
Şirket satışını çoğu girişimci “alıcı bulup fiyat konusunda anlaşmak” olarak düşünür. Oysa Almanya’da bu süreç:
- Birden fazla hukuk dalına (BGB, HGB, GmbHG/AktG, vergi ve rekabet hukuku) dayanır,
- Noter onayı, ticaret sicili bildirimleri ve çalışan devri gibi zorunlu prosedürler içerir,
- Yanlış yapılandırıldığında, satış sonrasında yıllarca sürebilecek vergi incelemeleri ve tazminat davaları doğurabilir.
Bu nedenle, Almanya’da şirket satışını, uçtan uca planlanması gereken bir M&A (birleşme & devralma) projesi gibi ele almak gerekir. Aşağıda, özellikle GmbH ağırlıklı bir bakışla, adım adım hukuki ve pratik süreci bulacaksınız.
1. İlk stratejik karar: Share Deal mi, Asset Deal mı?
Almanya’da şirket satışı temelde iki yapı üzerinden ilerler: Share Deal (hisse satışı) ve Asset Deal (varlık satışı).
1.1. Share Deal (Hisse satışı)
Share Deal’de, şirketin tüzel kişiliği aynen devam eder; alıcı, şirketin paylarını (örneğin GmbH hisseleri veya AG payları) devralır:
- Tüm varlıklar, sözleşmeler, mevcut borçlar ve riskler şirket üzerinde kalır; alıcı bunları dolaylı olarak üstlenmiş olur.
- GmbH’de hisse devri, mutlaka noter huzurunda düzenlenen yazılı bir devir sözleşmesiyle yapılır ve ardından ticaret siciline bildirilir.
- AG’de pay devri çoğu zaman hisse teslimi ve pay defterine kayıtla gerçekleşir; bazı özel durumlarda yine noter süreci devreye girebilir.
Share Deal, özellikle yabancı yatırımcılar açısından daha “temiz” bir devralma görüntüsü sunsa da, geçmiş dönem risklerini de beraberinde taşıdığı için, kapsamlı bir legal ve finansal due diligence gerektirir.
1.2. Asset Deal (Varlık satışı)
Asset Deal’de şirketin tüzel kişiliği satıcıda kalır, sadece belirli varlık ve iş unsurları devredilir. Örneğin:
- Markalar, domainler, patent ve diğer fikri mülkiyet hakları,
- Müşteri portföyü ve sözleşmeleri,
- Makine, teçhizat, stoklar,
- Gayrimenkuller ve operasyonel birimler.
Genel olarak:
- Tek tek hangi varlık ve sözleşmelerin devredileceği çok net tanımlanmalıdır.
- Noter onayı tipik olarak zorunlu değildir; ancak bir GmbH’nin tüm varlığının devri gibi, şirketin özünü etkileyen işlemler için hissedar kararı ve çoğu zaman noterden onaylı ortaklar kararı gerekir.
Hangi yapının seçileceği, vergi optimizasyonu, geçmiş risklerin kimde kalacağı ve alıcının stratejik hedefleri açısından belirleyicidir. Özellikle uluslararası alıcılar, Share Deal ile şirketi “paket” halde almayı tercih ederken, bazı durumlarda riskleri sınırlamak adına Asset Deal daha avantajlı olabilir.
2. Almanya’da şirket satışının hukuki çerçevesi
Şirket satışı, aynı anda birden fazla yasa ve düzenlemenin kapsamına girer:
- BGB (Bürgerliches Gesetzbuch): Genel sözleşme hükümleri, sorumluluk ve tazminat.
- HGB (Handelsgesetzbuch): Ticari işletmelerle ilgili özel hükümler.
- GmbHG / AktG: GmbH ve AG’lerde hisse devri, karar nisapları, ortaklar ve genel kurul süreçleri.
- Vergi mevzuatı: Kurumlar vergisi, gelir vergisi, KDV, olası stopajlar.
- Rekabet hukuku: Almanya Rekabet Kurumu (Bundeskartellamt) ve belirli büyüklükteki işlemler için AB Komisyonu’nun birleşme kontrolü.
Sözleşmelerin dili İngilizce olabilir, taraflar belirli ölçüde yabancı hukuk seçebilir. Ancak Almanya’daki zorunlu emredici hükümler (örneğin işçilerin devri, belirli rekabet yasakları, tüketici ve çalışan koruması, veri koruma – GDPR) bu tercihleri bertaraf edebilir. Bu nedenle, “sözleşmeyi İngilizce ve yabancı hukuka tabi yaptık, Alman kurallarından kurtulduk” yaklaşımı ciddi bir yanılgıdır.
3. Satışa hazırlık: Değerleme, dokümantasyon ve pozisyon alma
3.1. Satış dosyası ve belgelerin hazırlanması
Profesyonel bir satış süreci öncesinde satıcı taraf genelde şu adımları tamamlar:
- Şirketi tanıtan profesyonel bir exposé / bilgi notu hazırlanması,
- Potansiyel alıcılar için Gizlilik Anlaşması (NDA) taslağının oluşturulması,
- Temel ticari ve hukuki çerçeveyi belirleyen bir Niyet Mektubu (LOI) şablonunun hazırlanması.
Bu belgeler, hem pazarlama hem de hukuki risk yönetimi açısından kritik önem taşır. Satıcı, sunduğu bilgilerde açıklama ve özen yükümlülüğü altındadır; eksik veya yanıltıcı bilgi, ileride tazminat ve hatta cezai sorumluluk doğurabilir.
3.2. Şirket değerlemesi ve bilanço optimizasyonu
Değerleme genellikle aşağıdaki yöntemlerle yapılır:
- İndirgenmiş nakit akımları (DCF),
- FAVÖK (EBITDA) çarpanları,
- Varlık bazlı (asset-based) yaklaşımlar.
Satıcı, satış öncesinde:
- Gereksiz maliyet kalemlerini ve atıl varlıkları ayıklayarak,
- Şirketin bilanço yapısını sadeleştirerek,
- Personel ve yönetim sözleşmelerini gözden geçirerek
hem değerlemeyi yükseltebilir hem de alıcının tespit edeceği riskleri minimize edebilir.
4. Due diligence süreci: Alıcının detaylı incelemesi
Potansiyel alıcı, bağlayıcı sözleşmeye geçmeden önce kapsamlı bir due diligence çalışması yapar. Bu çalışma tipik olarak aşağıdaki boyutları içerir:
4.1. Hukuki inceleme
- Ortaklık yapısı, hissedar sözleşmeleri, devir kısıtları,
- Önemli ticari sözleşmeler, lisans ve ruhsatlar,
- Mevcut veya muhtemel davalar,
- Marka, patent, telif gibi fikri mülkiyet hakları,
- Veri koruma ve GDPR uyumu,
- Sektöre özgü regülasyonlar.
4.2. Finansal ve vergi incelemesi
- Gelir kalitesi, kârlılık, nakit akışı,
- Kısa ve uzun vadeli borçlar, teminatlar, bilanço dışı yükümlülükler,
- KDV, kurumlar vergisi, gelir vergisi, stopaj ve transfer fiyatlandırması uygulamaları,
- Olası vergi riskleri ve geçmiş denetimler.
4.3. İK ve operasyonel inceleme
- Çalışan sözleşmeleri, toplu iş sözleşmeleri,
- Ücret, yan haklar, prim ve ikramiye yapıları,
- Bordro süreçleri, sosyal güvenlik yükümlülükleri,
- BT altyapısı, siber güvenlik ve veri yedekleme,
- Tedarik zinciri ve kilit müşterilere bağımlılık.
Satıcı taraf, bu sürece hazırlıklı olmak için çoğu zaman önceden Vendor Due Diligence (satıcı tarafından başlatılan ön inceleme) yaptırır. Bu yaklaşım, hem sürpriz riskleri azaltır hem de alıcı nezdinde güveni artırır.
5. Satış sözleşmesi (SPA/APA): Hangi maddeler kritik?
Hukuki çerçevede iki ana sözleşme türü öne çıkar:
- Share Purchase Agreement (SPA): Hisse devrine ilişkin sözleşme (Share Deal).
- Asset Purchase Agreement (APA): Belirli varlıkların devrini düzenleyen sözleşme (Asset Deal).
5.1. GmbH hisselerinde noter zorunluluğu
GmbH hisselerinin devri için SPA, §15 GmbHG uyarınca mutlaka noter huzurunda imzalanır. Noter:
- Sözleşme metnini okur ve açıklar,
- İmzaları tasdik eder,
- Sonrasında ticaret sicili bildirimleri için süreci başlatır.
5.2. SPA / APA’da yer alması gereken temel hükümler
- Satış konusu: Devredilen hisse oranları veya ayrıntılı varlık listesi.
- Satış bedeli ve ödeme şartları: Peşin, taksitli, performansa bağlı earn-out mekanizmaları, escrow hesapları vb.
- Teminatlar (Warranties) ve beyanlar: Şirketin mali durumu, sözleşmeleri, vergisel durumu, dava ve yükümlülükleri hakkında satıcının verdiği garantiler.
- Zarar tazmini ve sorumluluk sınırları: Muhtemel ihlallerde tazminat mekanizması, sorumluluk tavanları ve zamanaşımı.
- Rekabet yasağı (Non-compete) ve çalışan çekmeme (Non-solicit): Belirli süre ve coğrafi alanlarda satıcının rekabet etmesini ve kilit çalışanları çekmesini sınırlayan hükümler.
- Uyuşmazlık çözümü: Alman mahkemeleri veya tahkim (çoğu işlemde Alman tahkim kuralları tercih edilir).
- İş hukuku ve çalışan devri: Özellikle Asset Deal’lerde §613a BGB uyarınca çalışanların devri, bilgilendirme yükümlülükleri ve itiraz hakları.
- Fikri mülkiyet devri: Çoğunlukla ayrı bir IP devir sözleşmesiyle detaylandırılır.
6. Onaylar, bildirimler ve rekabet hukuku kontrolü
6.1. Rekabet otoriteleri ve birleşme bildirimi
İşlemin büyüklüğüne göre, Almanya Rekabet Kurumu (Bundeskartellamt) veya AB Komisyonu’na birleşme bildirimi yapmak gerekebilir. Ciro eşik değerleri aşıldığında, işlem hukuken kapanmış sayılmadan önce bu onay sürenin tamamlanması şarttır.
Ayrıca, finans, enerji, telekomünikasyon gibi yoğun regulasyona tabi sektörlerde, ilgili sektörel otoritelerden alınmış lisanslar ve izinler de gözden geçirilir ve çoğu zaman alıcı adına yenilenmesi gerekir.
6.2. Ticaret sicili ve kurumsal onaylar
GmbH ve AG’lerde önemli adımlar şunlardır:
- Genel kurul / ortaklar kurulu kararlarının alınması ve gerektiğinde noterden onaylanması,
- Yönetim kurulu veya müdürler kurulunun (Geschäftsführung) yetkilendirme ve kapanış kararları,
- Ticaret siciline (Handelsregister) hisse devri ve yönetim değişikliklerinin bildirilmesi.
7. Kapanış (Closing) ve sonrasında sizi neler bekler?
7.1. Kapanış gününde tipik adımlar
- Noter huzurunda nihai sözleşmelerin imzalanması (özellikle SPA),
- Satış bedelinin doğrudan veya escrow hesabı üzerinden ödenmesi,
- İmza sirkülerinin güncellenmesi, banka talimatlarının verilmesi,
- Ticaret sicili kayıtlarının ve yetkilendirmelerin güncellenmesi.
7.2. Kapanış sonrası riskler ve uyuşmazlıklar
Kapanış sonrasında en sık gündeme gelen konular şunlardır:
- Garanti (warranty) ihlalleri ve beyanların gerçeğe aykırı çıkması,
- Gizli borç ve yükümlülüklerin ortaya çıkması,
- Vergi otoritelerinin geçmiş dönemleri incelemesi,
- Satıcının yönetimde kalmaya devam ettiği durumlarda menfaat çatışmaları.
Bu tür uyuşmazlıklar çoğu zaman tahkim, arabuluculuk veya ticaret mahkemeleri önüne taşınır. Satış sözleşmesindeki sorumluluk sınırlamaları ve ispat yüküne ilişkin hükümler, bu noktada belirleyici hale gelir.
8. Satıcı açısından vergi boyutu: GmbH & Co. KG ve diğer yapılar
Şirket satışının net getirisi açısından vergi planlaması en az satış fiyatı kadar önemlidir. Özellikle Almanya’da yaygın bir yapı olan GmbH & Co. KG gibi ticari ortaklıklarda:
- Şirket satışından doğan kazançlar, çoğu zaman §16 EStG (Gelir Vergisi Kanunu) kapsamında değerlendirilir.
- Ortaklar düzeyinde ciddi bir vergi yükü ortaya çıkabilir.
Buna ek olarak, Share Deal ve Asset Deal arasında:
- Vergilendirilecek kazanç türü,
- KDV (özellikle Asset Deal’lerde),
- Kurumlar vergisi ve muhtemel stopajlar
açısından ciddi farklar görülebilir. Bu nedenle, satış yapısını belirlerken mutlaka vergi due diligence ve profesyonel vergi yapılandırması gerekir.
9. Çalışanların devri: §613a BGB ve iş hukuku boyutu
Özellikle Asset Deal senaryosunda, iş hukuku ayrı bir önem taşır. Alman Medeni Kanunu’nun §613a BGB hükmü uyarınca:
- Bir işletme veya işletme bölümünün devri söz konusuysa, ilgili çalışanlar otomatik olarak yeni işverene geçer.
- Ücret, kıdem, izin hakkı gibi temel çalışma koşulları korunur.
- İşveren, çalışanları ve varsa işyeri konseyini (Betriebsrat) süreç hakkında zamanında ve yazılı olarak bilgilendirmelidir.
- Çalışanların belirli süre içinde devir işlemine itiraz etme hakları bulunur.
Share Deal’de hukuken işveren aynı tüzel kişi olduğundan, iş sözleşmeleri teknik olarak taraf değiştirmez; ancak önemli yapısal değişiklikler varsa, işyeri konseylerinin bilgilendirilmesi ve belirli süreçlerin işletilmesi yine gerekebilir.
10. Uluslararası yatırımcılar ve zorunlu Alman hükümleri
Almanya, uluslararası yatırımcılar için oldukça cazip bir pazar olsa da, bazı zorunlu ulusal kuralların her durumda geçerli olacağını unutmamak gerekir:
- İş hukuku ve çalışan korumasına ilişkin hükümler,
- Veri koruma (GDPR uyumu),
- Rekabet hukuku ve kartel düzenlemeleri,
- Tüketici korumasına ilişkin sınırlamalar.
Sözleşmede başka bir ülke hukuku seçilse bile, Almanya’daki bu emredici kurallar ile çelişen düzenlemeler geçerlilik kazanmayabilir. Özellikle sınır ötesi işlemlerde, hem Alman hukuku hem de seçilecek yabancı hukuku birlikte okuyabilen ekiplerle çalışmak büyük avantaj sağlar.
11. Corpenza ile Almanya’da şirket satış sürecini güvenli ve optimize bir yapıya oturtmak
Almanya’da bir şirketi satmak, çoğu zaman tek başına yürütülecek bir işlem olmaktan çıkar; şirketleşme, vergi, bordro, çalışan devri ve uluslararası mobilite konularının bir arada yönetilmesi gerekir. Özellikle:
- Alıcı yabancı bir yatırımcıysa ve yönetim ekibinin bir kısmı başka ülkelere taşınacaksa,
- Mevcut şirketin yeniden yapılandırılması, varlıkların ayrıştırılması veya yeni bir holding kurularak satışın planlanması gündemdeyse,
- Çalışanların bir kısmının “posted worker” modeliyle farklı AB ülkelerine gönderilmesi veya EOR/payroll çözümleri gerekiyorsa,
- Satıştan elde edilen gelirin, farklı ülkelerde yatırım, oturum izni veya vatandaşlık programlarıyla değerlendirilmesi düşünülüyorsa,
çok katmanlı bir danışmanlık ihtiyacı ortaya çıkar.
Corpenza olarak, Almanya ve Avrupa genelinde:
- Şirketleşme ve yeniden yapılandırma,
- Uluslararası vergi ve muhasebe,
- Payroll, EOR ve posted worker modelleri ile personel kiralama ve vergi optimizasyonu,
- Yatırımla oturum izni, golden vize ve vatandaşlık stratejileri
gibi alanlarda entegre çözümler sunuyoruz. Almanya’da şirketini satan bir girişimci için bu; hem satış yapısını doğru kurmak hem de satış sonrası servet ve mobilite planlamasını global ölçekte optimize etmek anlamına gelir.
12. Sonuç: Almanya’da şirket satışı, güçlü bir planlama gerektirir
Almanya’da şirketinizi satarken, yalnızca “fiyat” ve “alıcı” odaklı düşünmek, çoğu zaman masada bırakılan değer ve ileride doğabilecek riskler anlamına gelir. Başarılı bir satış için:
- Önce doğru satış yapısını (Share Deal / Asset Deal) belirleyin,
- Hukuki, finansal, vergi ve İK boyutlarını kapsayan bir stratejik hazırlık yapın,
- Due diligence sürecine hazırlıklı olun; belge ve verileri şeffaf ama kontrollü şekilde yönetin,
- SPA/APA sözleşmelerinde teminat, tazminat, rekabet yasağı ve çalışan devri gibi kritik maddeleri titizlikle ele alın,
- Rekabet hukuku, sektörel lisanslar ve ticaret sicili bildirimlerini zamanında ve eksiksiz tamamlayın,
- Satış sonrası vergi ve servet planlamasını, mümkünse uluslararası ölçekte kurgulayın.
Bu süreci doğru kurguladığınızda, Almanya’nın güçlü ve öngörülebilir hukuk sistemi, sizin için bir engel değil, aksine yatırımcı güvenini artıran bir avantaj haline gelir.
Sorumluluk reddi
Buradaki bilgiler, Almanya’da şirket satış sürecine ilişkin genel bir çerçeve sunar; hukuki, finansal veya vergisel danışmanlık niteliği taşımaz. Almanya’da ve diğer ülkelerdeki mevzuat sık sık değişir; somut durumunuzda işlem yapmadan önce, mutlaka yetkin bir avukat, vergi danışmanı ve ilgili resmi kaynaklarla güncel durumu kontrol etmenizi ve profesyonel destek almanızı öneririz.
