Kosova’da şirket kurmak, Balkanlar’da büyüme planı yapan birçok girişim ve grubun gündeminde. Ancak işin “operasyon” tarafı kadar, yıllık finansal raporlama ve buna bağlı denetim–beyan süreçleri de şirketin sürdürülebilirliği için kritik önem taşır. Yanlış şirket sınıflandırması, eksik finansal tablo seti veya kaçırılan teslim tarihleri; idari yaptırımlardan banka/yatırımcı nezdinde güven kaybına kadar uzanan riskler doğurabilir.
Bu yazıda Kosova’da şirketinizin yıllık raporlama sürecini; hangi standartlarla raporlamanız gerektiğini, hangi tabloları hazırlayacağınızı, denetimin ne zaman ve nasıl devreye girdiğini ve 31 Mart – 30 Nisan – 30 Haziran eksenindeki kritik tarihleri pratik bir çerçevede ele alıyoruz.
Neden yıllık raporlama Kosova’da “operasyonel bir proje” gibi yönetilmeli?
Kosova’da finansal raporlama, yalnızca bir muhasebe çıktısı değildir. Şirketinizin ölçeğine göre farklı muhasebe standartları (IFRS / IFRS for SME / basitleştirilmiş standartlar), farklı ek belgeler (uyum beyanı, yönetim raporu, kurumsal yönetim beyanı) ve farklı denetim seviyeleri devreye girer.
Bu nedenle yıllık kapanış ve raporlama sürecini şu üç hedefle yönetmek gerekir:
- Uyumluluk: Doğru standart setiyle doğru tablo ve ekleri hazırlamak
- Zaman yönetimi: Vergi otoritesi ve raporlama kurumları için teslim tarihlerini kaçırmamak
- İzlenebilirlik: Denetim ve olası incelemelerde kanıtlanabilir kayıt düzeni kurmak
1) Şirket sınıflandırması: Hangi raporlama rejimine tabisiniz?
Kosova’da şirketlerin yıllık raporlama yükümlülükleri, şirketin büyüklüğüne göre kategorize edilir. Bu sınıflandırma, uygulanacak muhasebe standardını ve denetim gereksinimlerini doğrudan etkiler.
Büyük işletme kriterleri
Şirketiniz aşağıdaki üç kriterden en az ikisini aşıyorsa “büyük işletme” sayılır:
- Net yıllık ciro: 40 milyon EUR
- Finansal pozisyon (bilanço büyüklüğü): 20 milyon EUR
- Ortalama çalışan sayısı: 250
Büyük işletmeler tam IFRS kullanır ve finansal tablolarına ek olarak aşağıdaki belgeleri de sunar:
- Uyum Beyanı
- Yönetim Raporu
- Kurumsal Yönetim Beyanı
Orta ve küçük işletmeler (SME) için çerçeve
Orta ve küçük işletmeler IFRS for SME standartlarını uygular. Ayrıca net yıllık cirosu 4 milyon EUR üzerindeki orta/küçük işletmelerin finansal tablolarına:
- Uyum Beyanı
- Denetim raporu
eklemesi gerekir. Bu eşik, hem raporlama kalitesi hem de dış doğrulama (denetim) açısından önemli bir kırılma noktasıdır.
Mikro işletmeler: Basitleştirilmiş standartlar
Mikro işletmeler, Kosovo Mali Raporlama Konseyi (KCFR) tarafından yayınlanan basitleştirilmiş standartları izler. Bu yapı, küçük ölçekli işletmelerin raporlama yükünü azaltmayı hedefler; ancak yine de doğru kayıt düzeni ve doğru sınıflandırma şarttır.
Önemli esneklik: İsteyene IASB standartlarını seçme imkânı
Kosova sistemi AB direktifleriyle uyumlu şekilde kurgulanmıştır. Bununla birlikte, şirketler isterlerse doğrudan IASB tarafından yayımlanan standartları seçerek uygulamayı tercih edebilir. Grup raporlaması olan uluslararası şirketlerde bu tercih, konsolidasyon sürecini kolaylaştırabilir.
2) Yıllık finansal tabloların içeriği: Hangi dokümanlar hazırlanır?
Kosova’da tüm şirketlerin yıllık finansal tablolarında belirli temel bileşenler yer alır. Yıllık kapanış sürecini planlarken, bu seti “tek tek tamamlanacak deliverable’lar” gibi düşünmek fayda sağlar.
Yıllık finansal tablo setinde şu unsurlar bulunur:
- Finansal pozisyon tablosu (bilanço)
- Kapsamlı gelir tablosu
- Diğer kapsamlı gelir tablosu
- Özkaynaklar değişim tablosu
- Nakit akış tablosu
- Finansal tablolara ilişkin notlar
Pratikte en çok hata, “notlar” ve “sınıflandırma” tarafında çıkar. Özellikle ilişkili taraf işlemleri, yönetim hizmet bedelleri, grup içi borçlanmalar, personel maliyetleri ve vergi karşılıkları gibi kalemlerde notların standarda uygun kurgulanması gerekir.
3) Denetim ve revizyon: Ne zaman zorunlu, nasıl planlanır?
Kosova’da denetim yükümlülüğü şirketin ölçeğine göre değişir. Burada kritik nokta, sadece denetime girip girmemek değil; denetçinin ne zaman atanacağı ve denetim rotasyonu kurallarıdır.
Kimler denetime tabidir?
- Büyük ve orta ölçekli işletmelerin finansal tabloları, KCFR tarafından lisanslı denetim firmalarınca denetlenmelidir.
- Cirosu 4 milyon EUR veya daha az olan işletmeler için süreç, uluslararası revizyon standartlarına göre bağımsız denetçi revizyon raporu şeklinde yürütülür.
Denetçi atama zamanı: Son 3 ay kuralı
Yasal denetim yükümlülüğü olan şirketler, raporlama döneminin son 3 ayı içinde en geç bir denetim firması veya denetçi atamak zorundadır. Bu kural, denetimin yıl sonuna yığılmasını önlemeyi ve denetçinin erken aşamada risk alanlarını görmesini amaçlar.
Denetim rotasyonu: 10 yıla kadar, ardından bekleme süresi
Denetim firması rotasyonu maksimum 10 yıl ile sınırlandırılır. Büyük işletmeler ve orta/büyük gruplar için ayrıca 4 yıllık bekleme süresi (cooling-off) uygulanır. Grup şirketlerinde bu planlama, uzun vadeli denetim stratejisi açısından önemlidir; “her yıl aynı firma ile devam edelim” yaklaşımı her zaman mümkün olmaz.
4) Teslim tarihleri: 31 Mart – 30 Nisan – 30 Haziran takvimi
Kosova’da raporlama yükümlülükleri, farklı kurumlara farklı tarihlerde yerine getirilir. Süreci doğru yönetmek için şirketinizde bir “yıllık raporlama takvimi” oluşturmanızı öneririz.
Bireysel (tekil) finansal tablolar
- Vergi otoritelerine sunum: 31 Mart tarihine kadar
- KCFR’ye sunum: 30 Nisan tarihine kadar dijital ve fiziki kopya olarak
Konsolide finansal tablolar
- KCFR’ye sunum: 30 Haziran tarihine kadar dijital ve fiziki kopya olarak
Faaliyetsizlik (inaktivite) durumu
Raporlama döneminde hiçbir ticari faaliyet yürütmeyen veya muhasebe kayıtlarına hiçbir veri girişi yapmayan şirketler, 31 Mart tarihine kadar KCFR’ye inaktivite beyannamesi sunmalıdır. “Nasıl olsa işlem yok” yaklaşımı, birçok ülkede olduğu gibi Kosova’da da uyumsuzluk riskine yol açar.
İstatistiksel amaçlı raporlama
Tüm işletmeler, finansal tabloları ve ek bilgileri 30 Nisan tarihine kadar Kosovo İstatistik Ajansı ve KCFR’ye sunmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük, yıllık raporlamanın sadece vergi odaklı değil, ulusal istatistik ve kurumsal raporlama altyapısının parçası olduğunu gösterir.
5) Muhasebe kayıtlarının saklanması: Denetim izleri ve hukuki güvence
Raporlama süreci “dosyayı teslim etmekle” bitmez. Kosova’da kayıt saklama yükümlülükleri, geriye dönük inceleme ve denetim risklerini yönetmek için temel bir uyum alanıdır.
- Yevmiye, genel defter ve yardımcı defterler: minimum 10 yıl
- Bordro kayıtları: sınırsız
- Muhasebe belgeleri: minimum 10 yıl
Özellikle personel maliyetleri (bordro), EOR/payroll, yurt dışı görevlendirme ve masraf yansıtma gibi konularda belgelerin düzenli saklanması; vergi incelemeleri ve sosyal güvenlik uyumu açısından belirleyici olur.
6) Süreci uçtan uca nasıl yönetmelisiniz? (Pratik kontrol listesi)
Aşağıdaki adımlar, Kosova’da yıllık raporlamayı “kontrollü” şekilde yürütmek için pratik bir çerçeve sunar:
- Şirket sınıfınızı doğrulayın: Ciro, bilanço ve çalışan sayısını netleştirin; hangi standarda tabi olduğunuzu belirleyin.
- Standart setini kilitleyin: IFRS / IFRS for SME / basitleştirilmiş standartlar veya IASB tercihi.
- Yıllık kapanış takvimini oluşturun: 31 Mart, 30 Nisan, 30 Haziran teslimlerini geriye doğru planlayın.
- Denetim kapsamını netleştirin: Denetim mi revizyon mu? Denetçi atama zamanını (son 3 ay) kaçırmayın.
- Finansal tablo setini tamamlayın: Ana tablolar + notlar + gerekiyorsa uyum beyanı/yönetim raporu/kurumsal yönetim beyanı.
- Dijital ve fiziki teslim gerekliliklerini kontrol edin: KCFR’ye sunum formatlarını önceden doğrulayın.
- Arşivleme düzeni kurun: 10 yıllık saklama ve bordroda süresizlik kuralına uygun sistem oluşturun.
7) Çok ülkeli yapı, grup raporlaması ve payroll/EOR gibi konular raporlamayı nasıl etkiler?
Kosova’da şirketi bulunan uluslararası gruplar için yıllık raporlama, çoğu zaman tek ülke meselesi değildir. Grup içi hizmet faturaları, yönetim ücretleri, transfer fiyatlandırması yaklaşımı, çalışanların sınır ötesi görevlendirilmesi ve bordro süreçleri finansal tablolara doğrudan yansır.
Özellikle şu senaryolarda raporlama karmaşıklığı artar:
- Kosova şirketinizin başka ülkedeki ana şirkete bağlı olması ve konsolidasyon gerektirmesi
- Üst yönetim veya uzman personelin Kosova’ya geçici görevle gelmesi / Kosova’dan başka ülkeye gönderilmesi
- Payroll/EOR modelinde çalışan maliyetlerinin doğru sınıflanması ve kayıt altına alınması
- Denetim rotasyonu ve atama zamanları nedeniyle denetim planlaması ihtiyacı
Bu noktalarda, muhasebe–bordro–hukuk üçgenini birlikte ele almak gerekir. Aksi halde finansal tablolarınız teknik olarak “hazır” görünse bile, denetim sırasında beklenmedik düzeltmeler gündeme gelebilir.
Corpenza bu süreçte nasıl değer katar?
Corpenza, Avrupa ve global ölçekte şirketleşme, uluslararası muhasebe, payroll/EOR ve mobilite süreçlerinde şirketlerin “uyum + operasyon” dengesini kurmasına yardımcı olur. Kosova özelinde yıllık raporlama takviminin kurulması, doğru şirket sınıflandırmasının yapılması, denetim süreçlerinin planlanması ve çok ülkeli yapılarda raporlamayı etkileyen bordro/çalışan hareketliliği gibi alanlarda uçtan uca koordinasyon yaklaşımıyla ilerlemek, hataları ve gecikmeleri azaltır.
Özellikle büyüme dönemindeki şirketlerde raporlama, sadece geçmişi kaydetmek değil; sonraki yılın yatırım, finansman ve operasyon kararlarına zemin hazırlamaktır. Bu nedenle profesyonel destek, bir “maliyet kalemi” değil, çoğu zaman risk yönetimi ve zaman kazanımı olarak geri döner.
Sonuç: Teslim tarihlerini kaçırmadan, doğru standartla ve doğru kanıt setiyle ilerleyin
Kosova’da yıllık raporlama; şirket sınıflandırmasından denetim modeline, finansal tablo setinden kayıt saklama yükümlülüklerine kadar birçok parçanın birlikte çalıştığı bir uyum sürecidir. 31 Mart (vergi ve inaktivite), 30 Nisan (KCFR ve istatistiksel raporlama) ve 30 Haziran (konsolide tablolar) tarihleri etrafında güçlü bir iç takvim kuran şirketler, süreci daha öngörülebilir yönetir.
Mevzuat çerçevesine ilişkin bağlayıcı metinleri incelemek isterseniz Kosova Muhasebe, Finansal Raporlama ve Denetim Kanunu dokümanını referans alabilirsiniz.
Sorumluluk reddi (Disclaimer)
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, mali veya vergisel danışmanlık yerine geçmez. Mevzuat ve uygulamalar zaman içinde değişebilir. En güncel ve bağlayıcı gereklilikler için resmi kaynakların kontrol edilmesini ve şirketinizin durumuna uygun şekilde yetkin profesyonellerden destek alınmasını öneririz.
