Avrupa’da oturum izni almak isteyenler için tablo hiç olmadığı kadar dinamik. Bir yanda artan göç baskısı ve sıkılaşan regülasyonlar, diğer yanda yetenek ve sermaye çekmek isteyen ülkelerin sunduğu avantajlı programlar var. Eurostat’a göre 2023 sonunda AB ülkelerinde oturum izniyle yaşayan AB-dışı kişi sayısı 25,1 milyona ulaştı ve bu rakam sadece bir yılda %4,3, 2018–2023 arasında ise %28,3 büyüdü. Bu büyüme, Avrupa’da ikamet planlayan herkes için hem fırsat hem de karmaşık bir mevzuat haritası anlamına geliyor.
Avrupa’da oturum izni sistemini anlamak: Geçici, kalıcı ve AB uzun süreli ikamet
Önce temel kavramları netleştirelim. Avrupa’da “oturum izni” dendiğinde aslında üç ana statüden söz ederiz:
- Geçici oturum izni (temporary residence permit)
Çoğu ülkede 1–2 yıllık periyotlarla verilir, uzatılabilir. Amaç temellidir:- Çalışma (iş sözleşmesi, girişimcilik, şirket içi transfer)
- Eğitim (lisans, yüksek lisans, doktora, araştırma)
- Yatırım (golden visa ve benzeri sermaye programları)
- Aile birleşimi
- İnsani/mülteci statüsü
- Kalıcı oturum (permanent residence)
Çoğu AB ülkesinde 5 yıl yasal ve kesintisiz ikametten sonra gündeme gelir. Gelir, sigorta, entegrasyon ve sabıka şartları daha sıkıdır. - AB uzun süreli ikamet statüsü (EU long‑term residence)
AB hukukuna dayalı özel bir statüdür. 5 yıl yasal ikamet, yeterli ve düzenli gelir, sağlık sigortası ve çoğu zaman temel entegrasyon/dil şartı ister. Ulusal kalıcı oturumdan farklı olarak AB içinde bazı ek serbest dolaşım hakları sunar.
Temel başvuru ön koşulları ülkeler arasında büyük ölçüde benzer:
- Uygun tipte giriş vizesi (genellikle D tipi ulusal vize)
- Kalış amacını kanıtlama (iş sözleşmesi, üniversite kabulü, yatırım evrakı, evlilik/akrabalık belgeleri)
- Yeterli ve düzenli gelir veya birikim
- Tam kapsamlı sağlık sigortası
- Konaklama kanıtı (kira kontratı, tapu, davet mektubu)
- Temiz sabıka kaydı ve güvenlik soruşturması
- Kalıcı oturum ve vatandaşlıkta sıklıkla A2–B1 düzeyinde dil ve entegrasyon testi
Avrupa’da kaç kişi oturum izniyle yaşıyor? Veriler ne söylüyor?
AB genelindeki en güvenilir sayılar Eurostat tarafından yayınlanıyor. 2023 sonu itibarıyla tablo şöyle:
- AB’de oturum iznine sahip AB-dışı kişi sayısı: 25,1 milyon
- Yıllık artış oranı (2022–2023): %4,3
- 2018–2023 döneminde toplam stok artışı: %28,3
Oturum nedenlerine göre dağılım (stok, 2023):
- Aile birleşimi: %33,7 – Hâlâ en büyük kategori ve görece istikrarlı.
- Çalışma (employment): %20,7 – 2018–2023 arasında çalışma amaçlı izin stokunda %67,3 artış var.
- Mülteci / ikincil koruma: 2018’de 1,6 milyondan 2023’te 3,8 milyona çıkarak %137,4 büyüdü.
- Eğitim: 2018–2023 arasında %45,3 artış gösterdi.
Ülkelere göre en büyük oturum izni stokları (2023 sonu):
- Almanya: yaklaşık 5,7 milyon (2024 verisinde 5,6 milyon civarı)
- Fransa: 4,1–4,3 milyon aralığında
- İtalya: yaklaşık 3,8 milyon
- İspanya: yaklaşık 3,8 milyon ve 2018–2023 döneminde en hızlı artış gösterenlerden biri
Nüfusa oranla en yoğun oturum izni sahibi ülkeler (1000 kişi başına, 2023):
- Malta: 200 / 1000
- Kıbrıs: 142 / 1000
- Estonya: 140 / 1000
- Letonya: 138 / 1000
Uyruklara göre en büyük topluluklar (stok, 2023):
- Fas vatandaşları: 2,1 milyon
- Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları: 2,0 milyon
- Ukrayna vatandaşları: 1,5 milyon
Bu istatistikler, şu üç trendi net biçimde gösteriyor:
- AB’de oturum izniyle yaşayan AB-dışı nüfus hem mutlak sayıda hem de koruma statüsünde hızlı biçimde artıyor.
- Aile birleşimi, krizlerden daha az etkilenen, en geniş ve en istikrarlı kategori.
- Almanya, Fransa, İtalya ve İspanya, hem sayı hem politika itibarıyla göç ve oturumda ağırlık merkezleri hâline geliyor.
Oturum izni türleri: Hangi kanaldan ilerlemek mantıklı?
AB ülkelerinde oturum izinleri ana hatlarıyla şu kategorilerde toplanır:
Çalışma amaçlı oturum izinleri
Ekonomik göçün bel kemiğini çalışma amaçlı izinler oluşturur. Bu başlık altında:
- AB Mavi Kart (EU Blue Card): Yüksek nitelikli profesyoneller için. Belirli bir asgari yıllık brüt maaş ve diploma şartı bulunur.
- Ulusal çalışma vizeleri: Ülkeye göre değişen maaş eşiği, meslek listeleri ve kota sistemleri söz konusudur.
- Mevsimlik işçi izinleri: Genellikle tarım, turizm ve inşaat gibi sektörler için kısa süreli.
2018–2023 döneminde çalışma amaçlı oturum stokundaki %67,3’lük artış, Avrupa’nın nitelikli istihdama duyduğu ihtiyacın altını çiziyor. Şirketler için ise bu, bordro, vergi ve sosyal güvenlik yükümlülüklerinin uluslararası ölçekte doğru kurgulanmasını zorunlu kılıyor.
Aile birleşimi
Aile bağları üzerinden alınan izinler, AB’de oturum izinlerinin yaklaşık üçte birinden fazlasını oluşturuyor. Genel olarak:
- Yerleşik eş veya ebeveyn üzerinden başvuru yapılır.
- Gerçek ve sürekli ilişki ispatı, ortak yaşam ve barınma şartları aranır.
- Gelir seviyesi, aile bireylerini sosyal yardıma ihtiyaç duymadan geçindirecek düzeyde olmalıdır.
Eğitim amaçlı oturum izinleri
AB üniversitelerinin cazibesi sayesinde eğitim amaçlı oturum izinleri 2018–2023 döneminde %45,3 oranında artış gösterdi. Tipik şartlar:
- Onaylı bir eğitim kurumundan kabul mektubu
- Harç ve yaşam giderlerini karşılayacak düzeyde finansman
- Sağlık sigortası ve konaklama belgesi
Birçok ülke, mezuniyet sonrası belirli süre iş arama ve sonrasında çalışma iznine dönüşüm imkânı tanıyor.
Yatırım / “Golden Visa” programları
Yatırım yoluyla oturum (sıklıkla “golden visa” olarak anılır) sayısal olarak toplam oturum izinleri içinde nispeten küçük bir paya sahiptir; ancak politik ve medyatik görünürlüğü yüksektir. Tipik yapılar:
- Gayrimenkul yatırımı (bazı ülkelerde artık sınırlandırıldı veya kaldırıldı)
- Yatırım fonlarına katılım
- Şirket sermayesi artırımı veya doğrudan yatırım
- Kültürel veya bilimsel projelere bağış
Son yıllarda emlak temelli golden visa programları çeşitli ülkelerde kademeli olarak daraltıldı; fon ve üretken yatırımlara öncelik veriliyor.
Diğer nedenler
“Other reasons” başlığı altında; araştırma, gönüllülük, dini görevler, insani nedenler ve özel durumlar yer alır. 2018–2023 döneminde bu kategoride hafif bir düşüş (%‑2,9) gözlemleniyor. Bu da devletlerin göç sistemini daha net kategorilere ayırma eğilimini yansıtıyor.
Genel başvuru şartları: Hangi kriterlere hazır olmalısınız?
Ülkeye göre süreç ve belge listesi değişse de, AB genelinde aşağıdaki unsurlar neredeyse standarttır:
- Uygun giriş vizesi: Çalışma, eğitim, aile, girişimcilik veya yatırım amacına uygun D tipi vize.
- Kalış amacına uygun belgeler:
- İş sözleşmesi, işveren davet mektubu veya şirket kuruluş evrakı
- Üniversite kabul mektubu ve öğrenci belgesi
- Evlenme cüzdanı, doğum belgesi gibi aile bağı ispatları
- Yatırım sözleşmesi, fon katılım belgesi, banka dekontları
- Maddi yeterlilik: Başvuru sahibinin ve ailesinin sosyal yardıma ihtiyaç duymadan geçineceğini gösteren gelir veya varlık kanıtı.
- Sağlık sigortası: Çoğu ülkede hem geçici izin hem de kalıcı statü için tam kapsamlı sigorta şart.
- Konaklama kanıtı: Kira kontratı, mülk tapusu, sponsor yanında kalınacaksa resmi davet/taahhüt.
- Sabıka kaydı ve güvenlik kontrolleri: Özellikle son 5–10 yıla ilişkin temiz adli sicil büyük önem taşır.
- Dil ve entegrasyon koşulları: Kalıcı oturum ve vatandaşlık aşamasında çoğu ülke A2–B1 düzeyinde dil yeterliliği ve kültürel/ hukuk bilgisi içeren entegrasyon testleri uygular.
“Görece kolay” oturum sunan veya popüler programları olan Avrupa ülkeleri
Uluslararası kaynaklar ve danışmanlık raporları, 2025 itibarıyla “oturum izni almak için görece esnek” kabul edilen bazı Avrupa ülkelerine özellikle vurgu yapıyor. Bunlar, şartların tamamen kolay olduğu anlamına gelmez; ancak gelir eşiği, yatırım tutarı, bürokrasi yoğunluğu ve kalıcı oturuma giden yol gibi kriterlerde rekabetçi kabul edilir.
Portekiz: Esneklik ve 5 yılda vatandaşlığa giden yol
Portekiz, hem yaşam maliyeti hem de oturum yollarının çeşitliliği ile öne çıkıyor:
- D7 / Pasif Gelir Vizesi: Düzenli pasif gelir (emekli maaşı, kira, temettü vb.) elde edenler için. Gelir eşiği görece düşük seviyelerde belirlenmiş durumda.
- Startup / girişimci vizeleri: Yenilikçi iş planına sahip girişimciler için. Belirli bir asgari yatırım tutarı şartı yok; ancak yıllık asgari gelir ve konaklama şartları mevcut.
- Güncellenmiş yatırım programı: Klasik gayrimenkul odaklı modelden fon, bağış ve üretken yatırımlara kaymış durumda.
Portekiz’in cazibesini artıran unsurlar:
- Görece düşük gelir eşiği ve aile bireylerinin başvuruya dâhil edilebilmesi
- 5 yıl sonra kalıcı oturum ve vatandaşlık için başvuru imkânı
- Vatandaşlıkta A2 seviyesinde Portekizce dil şartı
Birçok analiz, bürokrasi sıkıntılarına rağmen Portekiz’i Avrupa’da oturum izni almanın en esnek ve erişilebilir yollarından biri olarak konumlandırıyor.
İspanya: Non-lucrative, dijital göçmen ve yatırım kanalları
İspanya özellikle Akdeniz iklimi, emlak piyasası ve farklı vize yollarıyla dikkat çekiyor:
- Non‑Lucrative Visa: İspanya’da çalışmadan, yurt dışından elde edilen düzenli gelirle yaşamak isteyenler için. Pasif gelir ve birikim kanıtı şart.
- Dijital göçmen (remote worker) vizeleri: Uzaktan çalışan profesyoneller için, belirli bir aylık gelir ve şirket/düzenli sözleşme kanıtı isteniyor.
- Yatırım temelli oturum: Gayrimenkul, fon veya şirket yatırımları üzerinden oturum imkânı. Bazı gayrimenkul opsiyonları kademeli olarak sıkılaştırılmış olsa da hâlen popüler.
İspanya, 5 yıl ikamet sonrası kalıcı oturum ve çoğu başvuru sahibi için 10 yıl ikamet sonrası vatandaşlık imkânı sunuyor (bazı ülke vatandaşları için süre daha kısa).
Diğer öne çıkan ülkeler: Malta, Kıbrıs ve Baltık hattı
Eurostat verilerine göre nüfusuna oranla en yüksek oturum izni yoğunluğuna sahip ülkeler Malta, Kıbrıs, Estonya ve Letonya. Bu, her birinin “en kolay” ülke olduğu anlamına gelmez; ancak şu noktaları gösterir:
- Küçük nüfusa karşın dışarıdan iş gücü ve yatırım çekme ihtiyacı
- Çeşitli yatırım ve girişim programları üzerinden ikamet veren modeller
- IT ve start‑up ekosistemi odaklı çalışan, özellikle Estonya gibi dijitalleşmiş ülkelerde girişimcilere açılan kanallar
Şirketler ve profesyoneller için boyut: Vergi, bordro ve “posted worker” riskleri
Avrupa’da oturum izni, yalnızca bireylerin değil, şirketlerin de stratejik kararlarını etkiler. Özellikle şu alanlarda doğru kurgulanmamış süreçler ciddi risk üretir:
- Bordro (payroll) ve EOR (Employer of Record) modelleri: Çalışanları farklı AB ülkelerinde istihdam ederken yerel iş hukuku, asgari ücret, sosyal güvenlik ve vergi stopajı kurallarına uyum hayati önem taşır.
- Posted worker (geçici görevlendirme) modeli: Bir ülkenin çalışanını geçici süreyle bir diğer AB ülkesine “görevlendirilmiş çalışan” olarak göndermek, sosyal güvenlik ve vergi optimizasyonu açısından büyük fırsat sunar. Ancak bildirim yükümlülükleri ve maksimum görevlendirme süreleri net takip edilmelidir.
- İşyeri oluşumu ve daimi temsilcilik riski: Bir ülkede uzun süreli çalışan bulundurmak, farkında olmadan o ülkede kurumlar vergisi yükümlülüğü doğurabilir.
Bu nedenle, özellikle birden fazla AB ülkesinde ekip kuran şirketler için, oturum izinleri mevzuatını uluslararası muhasebe, vergi ve bordro yönetimiyle birlikte düşünmek gerekir.
Corpenza bu tabloda nasıl konumlanıyor?
Oturum izni, golden visa, aile birleşimi veya çalışma izni başvuruları, kişisel planlarınızın yalnızca bir parçası. Diğer tarafta; şirketleşme, vergi, bordro, sosyal güvenlik ve uzun vadeli mobilite stratejisi yer alıyor. Corpenza tam da bu kesişimde konumlanır.
Avrupa ve global ölçekte:
- Şirket kuruluşu ve uluslararası iş geliştirme
- Oturum izni ve yatırımla vatandaşlık programları
- Uluslararası muhasebe ve vergi planlaması
- Payroll (bordro), EOR ve posted worker modeliyle personel kiralama
alanlarında uçtan uca çözüm üretiriz.
Örneğin;
- Portekiz veya İspanya’da yatırım yoluyla oturum planlarken, yatırımınızı aynı zamanda vergi açısından optimize bir şirketleşme kurgusuna dönüştürebiliriz.
- Almanya veya Fransa’da ekip kurarken, çalışanlarınıza uygun oturum ve çalışma izni rotasını belirlerken, bordro ve sosyal güvenlik yükümlülüklerini de bütüncül ele alırız.
- Merkezi Türkiye’de olan bir şirketin AB ülkelerine posted worker modeliyle personel göndermesinde, hem çalışanların oturum/çalışma statüsünü hem de vergi risklerini minimize eden bir yapı tasarlarız.
Bu bütüncül bakış, sadece vize almayı değil; sürdürülebilir ve denetimlere dayanıklı bir uluslararası yapı kurmayı mümkün kılar.
Sonuç: Artan sayılar, sıkılaşan kurallar ve profesyonel planlama ihtiyacı
Eurostat verileri, AB’de oturum izniyle yaşayan AB-dışı nüfusun 2018–2023 arasında %28,3 büyüdüğünü ve 25,1 milyona ulaştığını gösteriyor. Aile birleşimi hâlâ en büyük kategori, ancak çalışma ve eğitim kanalları da ciddi bir ivme kazanmış durumda. Aynı dönemde mülteci ve ikincil koruma kapsamındaki izinlerdeki %137,4’lük artış ise Avrupa’daki jeopolitik kırılganlığın doğrudan yansıması.
Bireyler için bu tablo:
- Daha rekabetçi başvuru süreçleri,
- Daha detaylı mali ve hukuki incelemeler,
- Dil ve entegrasyon şartlarının gittikçe daha fazla öne çıkması
anlamına geliyor.
Şirketler içinse:
- AB genelinde istihdam ve oturum stratejilerini yeniden kurgulama ihtiyacı,
- Vergi, bordro, sosyal güvenlik ve göç hukuku ekseninde entegre çözümler geliştirme zorunluluğu
günden güne önem kazanıyor.
Dolayısıyla, ister bireysel bir oturum izni planlıyor olun, ister Avrupa’da ölçeklenmek isteyen bir şirkete liderlik edin; güncel verilerle desteklenen, hukuken sağlam ve finansal açıdan optimize bir yol haritasına ihtiyaç duyarsınız. Bu noktada, göç süreçlerini şirketleşme, vergi ve global mobiliteyle birlikte tasarlayan deneyimli bir ekiple çalışmak, ileride doğabilecek hukuki ve mali riskleri en baştan yönetmenin en sağlıklı yoludur.
Önemli uyarı (disclaimer)
Bu metin, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Buradaki açıklamalar hukuki, vergi veya finansal danışmanlık niteliği taşımaz. Göç ve oturum mevzuatı sık sık değişir; ülkeler arasında ve hatta aynı ülkenin farklı eyalet/bölgeleri arasında farklı uygulamalar olabilir.
Herhangi bir karar almadan önce ilgili ülkenin resmi makamları, konsoloslukları ve güvenilir istatistik kurumları (örneğin Eurostat) üzerinden en güncel düzenlemeleri kontrol etmeniz ve durumunuza özgü profesyonel hukuki ve mali danışmanlık almanız gerekir. Corpenza, bu metindeki bilgilere dayanılarak alınan bireysel kararlar nedeniyle ortaya çıkabilecek sonuçlardan sorumluluk kabul etmez.
